نقشه راه مداخله دولت در بازار در جنگ؛ مدلهای رایج دنیا برای تامین کالا
نایبرئیس کمیسیون صنایع غذایی اتاق بازرگانی ایران تأکید کرد: در شرایط جنگی، نقش دولت باید به حمایت و تسهیلگری برای بخش خصوصی محدود شود، نه مداخله مستقیم در فرآیند تولید و بازار. او با اشاره به تجربههای گذشته، مداخلات گسترده دولت را در شرایط عادی زمینهساز رانت و برهمخوردن تعادل بازار دانست.
اقتصادآنلاین – مسیحا حیدریان؛ در شرایطی که اقتصاد کشور تحت تأثیر محدودیتهای ناشی از فضای جنگی و فشارهای زنجیره تأمین قرار گرفته، بحث درباره میزان و نوع مداخله دولت در بازار و تولید بار دیگر به یکی از محورهای اصلی گفتوگوهای اقتصادی تبدیل شده است. کارشناسان و فعالان بخش خصوصی بر این باورند که نحوه ورود دولت در چنین شرایطی میتواند تعیینکننده پایداری تولید و تأمین کالاهای اساسی باشد.
مسعود بختیاری در پاسخ به پرسشی درباره مداخله دولت در شرایط جنگی در حوزه تولید کالاهای اساسی گفت: در شرایط عادی، هرگونه مداخله دولت در اقتصاد نهتنها راهحل مناسبی نیست، بلکه میتواند زمینهساز رانت، فساد و برهمخوردن سازوکار بازار شود؛ تجربهای که به گفته او در سالهای گذشته در کشور نیز مشاهده شده است.
او افزود: در مدلهای اقتصادی رایج در دنیا نیز دولتها معمولاً مدیران موفقی برای تولید، واردات و تأمین کالا نیستند و این وظایف باید در یک بازار رقابتی و بهدست بخش خصوصی انجام شود.
بختیاری با اشاره به شرایط خاص جنگی تأکید کرد: در چنین شرایطی طبیعتاً باید تصمیمات متناسب با وضعیت اضطراری اتخاذ شود و دولت ناگزیر است نقش حمایتی پررنگتری داشته باشد.
وی تصریح کرد: در ایران نیز سالهاست ساختارهایی مانند شرکت بازرگانی دولتی و برخی نهادهای مشابه برای تأمین ذخایر استراتژیک کالاهای اساسی شکل گرفتهاند، اما این موضوع همواره محل بحث بوده که میزان اثربخشی این ساختارها در بزنگاههای بحرانی تا چه حد موفق بوده است.
چالشهای زنجیره تأمین
این فعال اقتصادی در ادامه با اشاره به مشکلات عملی در صنایع پاییندستی، صنعت قوطی و درب را نمونهای از اختلال در زنجیره تأمین دانست.
به گفته او، تأخیر طولانی در تخصیص ارز برای واردات مواد اولیهای مانند ورق و لاک باعث شده واردکنندگان ماهها در صف تخصیص ارز باقی بمانند؛ موضوعی که در برخی موارد به بیش از ۲۵۰ تا ۲۸۰ روز رسیده است.
عضو هیات نمایندگان اتاق بازرگانی ایران ادامه داد: بخشی از نیاز داخلی نیز از طریق تولید داخل تأمین میشود، اما توقف یا اختلال در برخی واحدهای بزرگ فولادی، فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان قوطی و درب وارد کرده است.
بختیاری تأکید کرد: در چنین شرایطی انتظار میرفت شرکتهای بزرگ و وابسته به دولت با استفاده از ظرفیت مالی و ارتباطی خود برای واردات مواد اولیه مورد نیاز صنایع اقدام کنند، اما به گفته او این همراهی بهطور کامل محقق نشده است.
انتقاد از نبود حمایت مؤثر در شرایط فعلی
نایبرئیس کمیسیون صنایع غذایی اتاق بازرگانی ایران با بیان اینکه پیگیریهای متعدد صنفی برای حل مشکلات انجام شده اما نتیجه ملموسی حاصل نشده، گفت: در شرایط جنگی انتظار میرود دولت و نهادهای وابسته نقش فعالتری در تأمین نیاز صنایع ایفا کنند.
او همچنین به موضوع کاهش حمایتهای مالیاتی و بیمهای اشاره و بیان کرد: برخی مشوقهای تولیدی در سال جاری نسبت به گذشته کاهش یافته یا حذف شدهاند؛ موضوعی که فشار بیشتری بر بخش خصوصی وارد کرده است.
بختیاری در پایان تأکید کرد: بخش خصوصی در سالهای اخیر علیرغم فشارهای اقتصادی، نقش اصلی را در تأمین نیاز کشور ایفا کرده است و در صورت عدم حمایت مؤثر در شرایط فعلی، حفظ ظرفیت تولید و اشتغال در بنگاههای صنعتی با چالش جدی مواجه خواهد شد.
