راز خواب رفتن دستها در بارداری
یک ماما، با تشریح علت اصلی بیحسی و گزگز انگشتان در دوران بارداری، بر خلاف باور رایج، تجمع مایعات بدن و فشار بر «عصب مدیان» را عامل این عارضه دانست.
بهناز بهروزفر ماما در گفتگو با خبرنگار مهر، به بررسی علل ایجاد «سندرم تونل کارپال» (بیحسی و گزگز دستها)، روشهای تشخیص، مدیریت درد و پیشگیری از عوارض پس از زایمان پرداخت و اظهار کرد: درک صحیح از مکانیسم فشار بر اعصاب دست، کلید مدیریت موثر این مشکل شایع در دوران بارداری است.
وی به تبیین چرایی شایع بودن این عارضه پرداخت و بیان داشت: بسیاری از مادران تصور میکنند بیحسی انگشتان (بهویژه شست، اشاره و انگشت وسط) ناشی از کمبود ویتامین B۱۲ یا سایر ریزمغذیهاست اما واقعیت علمی این است که علت اصلی، تجمع مایعات بدن در دوران بارداری است.
این ماما افزود: این مایعات اضافی در بافتها جمع شده و فشار هیدروستاتیک را بر روی اعصاب مچ دست، بهویژه «عصب مدیان»، افزایش میدهند. این فشار باعث ایجاد حالتی شبیه به «سندرم تونل کارپال» میشود.
وی اضافه کرد: وقتی عصب تحت فشار قرار میگیرد، سیگنالهای حسی مختل شده و مادر احساس گزگز، سوزنسوزن شدن یا بیحسی میکند. بنابراین، ریشه مشکل فیزیولوژیک است و نه لزوماً تغذیهای.
تفاوت بیحسی معمولی با سندرم تونل کارپال بالینی
بهروزفر در خصوص تمایز بین علائم خفیف و بیماری نیازمند درمان توضیح داد: بیحسیهای موقتی که با تغییر وضعیت دست یا تکان دادن انگشتان برطرف میشوند، معمولاً بخشی از تغییرات طبیعی بارداری هستند. اما اگر فرد احساس کند انگشتانش را «سر میکند» یا خوابآلودگی شدید و مداوم در دستها وجود دارد که با استراحت برطرف نمیشود، نشانه فشار جدیتر بر عصب است.
وی ادامه داد: در چنین مواردی، برای تعیین شدت آسیب عصبی، ممکن است نیاز به انجام نوار عصب و عضله (EMG) باشد. در موارد بسیار نادر و شدید که فشار عصبی با درمانهای محافظتی کنترل نشود، مداخلات تخصصیتری در نظر گرفته میشود.
تأثیر وضعیت خواب و فعالیتهای روزمره بر تشدید علائم
این ماما با تأکید بر نقش سبک زندگی، مواردی را به عنوان عوامل تشدیدکننده برشمرد و گفت: خوابیدن با دستهای خمیده (مچ دست به سمت بالا یا پایین) یا قرار دادن دست زیر سر و صورت، فشار را بر کانال تونل کارپال افزایش داده و علائم را در صبحها بدتر میکند.
وی افزود: استفاده طولانیمدت از کامپیوتر یا گوشی موبایل که نیاز به خم شدن مداوم مچ دست دارد، از مهمترین عوامل تشدید درد و بیحسی است.
راهکارهای درمانی و مدیریت درد
بهروزفر برای کنترل علائم و کاهش فشار روی عصب، راهکارهای عملی را پیشنهاد داد و اظهار کرد: استفاده از آتل مچ دست، بهویژه در شبها، میتواند با ثابت نگه داشتن مچ در وضعیت خنثی و جلوگیری از خم شدن ناخواسته، فشار را از روی عصب بردارد. با این حال، اثربخشی آتل بستگی به شدت فشار عصبی دارد که با نوار عصب مشخص میشود.
وی ادامه داد: برخلاف تصور رایج که از کمپرس سرد برای التهاب استفاده میشود، توصیه می شود در موارد تورم و درد ناشی از بارداری، از کمپرس گرم استفاده شود. گرما باعث بهبود جریان خونرسانی به ناحیه مچ دست، شل شدن عضلات و تسکین درد میشود. همچنین انجام حرکات کششی ملایم و مکرر برای مچ دست و انگشتان میتواند به کاهش فشار روی عصب کمک کند و گردش خون را بهبود بخشد.
پیشگیری از عوارض پس از زایمان
این ماما هشدار داد که مشکل با زایمان پایان نمییابد و افزود: بسیاری از مادران پس از زایمان نیز دچار عود علائم میشوند. دلیل اصلی، نگهداری طولانیمدت از نوزاد در آغوش است. وضعیتهای تکراری و فشار بر مچ دست هنگام شیردهی یا بغل کردن نوزاد، میتواند عصب را مجدداً تحت فشار قرار دهد. من خود دو مورد از این نوع مشکلات را تجربه کردهام و بر اهمیت توجه به ارگونومی در نگهداری از نوزاد تأکید میکنم.
چه زمانی باید نگران شد و به پزشک مراجعه کرد؟
بهروزفر در پایان تأکید کرد که اگر بیحسی با درد شدید همراه شود، یا اگر مادر توانایی حرکت دادن انگشتان خود را از دست بدهد، یا اگر بیحسی مداوم باشد و با تغییر وضعیت برطرف نشود، باید حتماً به متخصص مغز و اعصاب یا ارتوپد مراجعه کند تا از عدم وجود آسیب عصبی جدی اطمینان حاصل شود و درمانهای تخصصیتری در صورت نیاز آغاز گردد.
