مناطق آزاد قرار بود موتور اقتصاد باشند؛ چرا به ویترین خودرو تبدیل شدند؟
وقتی نام «منطقه آزاد» را میشنویم، اولین تصویری که برای بسیاری از ایرانیها شکل میگیرد، خودروهای خارجی با پلاکهای خاص است؛ در حالی که فلسفه ایجاد مناطق آزاد در جهان چیز دیگری است. این مناطق قرار بود به موتور تولید، صادرات، جذب سرمایهگذاری خارجی، انتقال فناوری و توسعه تجارت تبدیل شوند، نه صرفاً محلی برای تردد خودروهایی که در سایر نقاط کشور امکان ورود ندارند.
با این حال، نمیتوان نقش همین خودروها را نیز نادیده گرفت. حضور خودروهای روز دنیا در مناطق آزاد، هرچند محدود، باعث شد بخشی از جامعه با استانداردهای جهانی صنعت خودرو، کیفیت، ایمنی و فناوریهای جدید آشنا شود و تفاوت میان بازار رقابتی جهان و بازار انحصاری ایران را از نزدیک ببیند. همین تجربه، مطالبه عمومی برای افزایش کیفیت و ایجاد رقابت در صنعت خودرو را تقویت کرده است.
اما پرسش اصلی همچنان پابرجاست؛ آیا مناطق آزاد توانستهاند مأموریت اصلی خود را انجام دهند یا به مرور از اهداف اولیه فاصله گرفتهاند؟ و مهمتر از آن، اگر مردم از رقابت استقبال میکنند، مصرفکنندگان خواهان انتخابهای بیشتر هستند و حتی بسیاری از خودروسازان و قطعهسازان اعلام میکنند که با واردات در صورت آزادسازی قیمتها مشکلی ندارند، پس چرا هنوز یک بازار رقابتی واقعی در صنعت خودروی ایران شکل نگرفته است؟
شاید پاسخ این سؤال، نه در توانایی تولیدکنندگان یا سلیقه مصرفکنندگان، بلکه در ساختار سیاستگذاری و نوع نگاه به بازار خودرو نهفته باشد؛ بازاری که آینده آن بیش از هر زمان دیگری به تصمیمات سیاستگذاران گره خورده است.
