از کاخ‌های خاموش تا محوطه‌ای در آستانه ثبت جهانی؛ روایت احیای میراث تاریخی استان البرز

استان البرز، با پیشینه‌ای غنی از بناها و محوطه‌های تاریخی، در یک سال اخیر شاهد یکی از پرشمارترین موج‌های مرمت و احیای میراث فرهنگی در تاریخ اخیر خود بوده است. اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان البرز با اجرای هم‌زمان چند پروژه‌ی بزرگ در حوزه بناهای تاریخی، نه‌تنها گذشته‌ی این استان را زنده نگه داشته، بلکه مسیر آن را به‌سوی ثبت جهانی هموار کرده است.

• بازگشایی کاخ‌هایی که سال‌ها بسته بودند

یکی از مهم‌ترین رویدادهای فرهنگی سال گذشته، بازگشایی مجدد کاخ موزه سلیمانیه به‌مناسبت ایام نوروز بود؛ کاخی که پس از ۲ سال تعطیلی، بار دیگر میزبان بازدیدکنندگان شد. در کنار آن، کاخ موزه مروارید نیز پس از تعطیلی دو‌ساله بازگشایی شد و بخشی از فعالیت‌های مرمتی آن، از جمله ساماندهی ضلع جنوبی و احیای حوض تاریخی آن، تکمیل شد.

اقدام دیگر اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان البرز در همین بازه، احیای درخت ملی برغان بود؛ نهالی کهن که پس از یک آتش‌سوزی آسیب دیده بود و با صرف اعتباری معادل ۳ میلیارد ریال (۳۰۰۰ میلیون ریال) دوباره جان گرفت.

• خانه آیت‌الله طالقانی؛ از خانه‌ای فرسوده تا موزه اسناد

یکی از پروژه‌های شاخص در حوزه مرمت بناهای تاریخی، تکمیل مرمت منزل آیت‌الله طالقانی بوده است. این خانه به‌زودی (شهریور ۱۴۰۵) به موزه اسناد، نسخ و کتاب‌های مرحوم آیت‌الله طالقانی تبدیل خواهد شد؛ اقدامی که علاوه‌بر حفظ یک بنای تاریخی، ارزش فرهنگی و اسنادی مهمی را برای استان البرز به یادگار می‌گذارد.

در کنار این پروژه، مرمت امامزاده سلیمان، مسجد جامع اشتهارد، حسینیه برغان، بافت روستایی گیلرد و برغان، و همچنین امامزاده احمد و محمود نیز در دستور کار اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان البرز قرار گرفته و بخشی از آن‌ها تکمیل شده است.

• محوطه تاریخی ازبکی؛ از سند رسمی تا پرونده ثبت جهانی

محوطه تاریخی ازبکی، یکی از مهم‌ترین دارایی‌های میراثی استان البرز، در یک سال گذشته مسیر پرشتابی را طی کرده است:

• اخذ سند رسمی ۱۲ هکتار از عرصه این محوطه تاریخی
• احداث مسیر بازدید، نورپردازی، انشعاب برق و آب برای بازدیدکنندگان
• تکمیل سرویس بهداشتی و نمازخانه در محوطه
• شروع و تکمیل پرونده ثبت جهانی محوطه تاریخی ازبکی در خرداد ۱۴۰۵

این اقدامات، ازبکی را از یک محوطه تاریخی صرفاً شناسایی‌شده، به یک مقصد گردشگری-میراثی آماده برای معرفی به سطح جهانی تبدیل کرده است.

• آمار یک سال فعالیت مرمتی

فعالیت‌های حوزه میراث فرهنگی در استان البرز تنها به چند پروژه محدود نمانده است:

• برگزاری ۴۵ جلسه شورای فنی برای بررسی پرونده‌های مرمتی
• برگزاری ۷۳ جلسه بنیاد مسکن برای صدور مجوز ساخت‌وساز در حریم آثار تاریخی
• پاسخگویی به بیش از ۸۰۰ استعلام (۳۴۶ استعلام در گزارش سالانه به‌همراه ۴۸۹ استعلام دیگر در مجموعه فعالیت‌های محوطه ازبکی)
• ثبت ۵ اثر ناملموس جدید در فهرست میراث معنوی کشور
• شناسایی و ثبت انبار تپه شرقی و غربی در فهرست آثار ملی

نگاهی به مسیر پیش‌رو

مجموعه این اقدامات، تحت مدیریت دکتر زینالی، مدیرکل اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان البرز، نشان می‌دهد که این اداره‌کل با وجود محدودیت اعتبارات، توانسته پروژه‌های مرمتی متعدد را هم‌زمان پیش ببرد و مسیر ثبت جهانی یکی از مهم‌ترین محوطه‌های تاریخی استان البرز را هموار کند. ادامه‌ی این روند می‌تواند استان البرز را به یکی از قطب‌های میراث تاریخی کشور در سال‌های آینده تبدیل کند.