اعمال شب و روز عید قربان ۱۴۰۵ / غسل، نماز و دعا برای برآورده شدن حاجت

به گزارش اقتصادآنلاین، عید قربان، یکی از اعیاد بزرگ مسلمانان جهان و از جمله چهار شب با برکتی است که شب‌زنده‌داری در آن‌ها مستحب بوده و درهای آسمان در آن زمان گشوده می‌شود. این روز که در روایات به آن «یوم‌النحر» و «یوم‌الاضحی» گفته می‌شود، یادآور سربلندی حضرت ابراهیم (ع) در امتحان بزرگ الهی و تسلیم محض بودن حضرت اسماعیل (ع) در اوج بندگی است. این حادثه شگفت‌انگیز، بیانگر ضرورت ذبح خواسته‌های نفسانی در راه رسیدن به قرب الهی است.

فضیلت عید قربان در احادیث

در فضیلت این روز، پیامبر اکرم (ص) بر لایه‌های اجتماعی و معنوی آن تأکید فرموده و می‌فرمایند: «خداوند عید قربان را برنهاد تا مستمندان از گوشت سیر شوند؛ پس از گوشت قربانی به ایشان بخورانید.» (ثواب الاعمال، ص ۵۹). همچنین ایشان در خصوص اثر تطهیرکنندگی این سنت حسنه فرموده‌اند: «هر کس نیتش صادق باشد، اولین قطره از خون قربانی‌اش، کفاره همه گناهان او است.»

علاوه بر این، ارزش عبادی شب‌زنده‌داری در این ایام چنان است که پیامبر (ص) احیای چهار شب (ترویه، عرفه، عید قربان و عید فطر) را موجب وجوب بهشت دانسته‌اند. اهمیت این روز نزد اهل‌بیت (ع) به حدی بوده که نماز آن را واجب معرفی کرده و فرمودند: «صَلاةُ الْعِیدَینِ فَریضَةٌ»؛ هرچند فقها در عصر غیبت به استناد روایت امام باقر (ع)، اقامه آن را منوط به حضور امام دانسته و در حال حاضر آن را مستحب موکد می‌دانند.

۵ عمل با فضیلت در عید قربان

امام جواد (ع) در روایتی راهگشا در کتاب «خصال» (ص ۲۹۸)، پنج عمل را به عنوان برترین کنش‌های مؤمنانه در این روز معرفی کرده‌اند که ترکیب هوشمندانه‌ای از عبادات فردی و مسئولیت‌های اجتماعی است:

– قربانی کردن: این عمل به عنوان سنت موکد، نماد بریدن از دلبستگی‌های دنیوی است که برخی علما آن را بر افراد توانگر واجب دانسته‌اند.

-صله‌رحم با والدین: تأکید ویژه بر دیدار و تکریم پدر و مادر، به عنوان بنیادی‌ترین سنگ‌بنای جامعه اسلامی.-

-صله رحم و دلجویی از خویشان: این عمل شامل دلجویی از خویشاوندی است که قطع رابطه کرده است؛ این کار باید به صورت عملی (با هدیه و کمک مالی از مازاد درآمد) و یا به صورت زبانی (با سلام و احوال‌پرسی) انجام شود.

-توزیع عادلانه گوشت قربانی: توصیه شده است پس از آنکه فرد از گوشت قربانی خود تناول کرد، بقیه آن را به همسایگان، به ویژه «یتیمان» و «نیازمندان» ببخشد تا عدالت اجتماعی محقق شود.

– دلجویی از اسیران: توجه به وضعیت کسانی که در بند هستند و نیاز به حمایت و تسلی خاطر دارند، به عنوان یک اولویت اخلاقی معرفی شده است.

اعمال شب عید قربان

برای شب دهم ذی‌الحجه که امام علی (ع) دوست داشت خود را برای عبادت در آن فارغ نماید، اعمال ذیل توصیه شده است:

-احیاء و شب‌زنده‌داری: زنده نگهداشتن شب با عبادت و بندگی.
-زیارت حضرت سیدالشهداء (ع): توسل به امام حسین (ع) در این شب با عظمت.
-قرائت دعای مخصوص: خواندن دعای «یا دائم الفضل علی البریة…» که در آن از خداوندِ بلندمرتبه طلب آمرزش در این شب می‌شود.

اعمال روز عید قربان 

روز عید قربان دارای پروتکل‌های عبادی دقیقی است که در کتب ادعیه و مفاتیح بر آن‌ها تأکید شده است:

۱. غسل: انجام غسل در این روز طبق نظر علامه مجلسی «سنت مؤکد» است، تا جایی که برخی علما آن را واجب دانسته‌اند.

۲. نماز عید قربان: این نماز که مستحب است زیر آسمان خوانده شود، شامل دو رکعت است. در رکعت اول پس از حمد، سوره «اعلی» قرائت شده و ۵ تکبیر و ۵ قنوت (اللهم اهل الکبریاء…) گفته می‌شود. در رکعت دوم پس از حمد، سوره «والشمس» قرائت گشته و ۴ تکبیر و ۴ قنوت بجا آورده می‌شود. پس از نماز نیز تسبیحات حضرت زهرا (س) قرائت می‌گردد.

۳. دعاهای پیش از نماز: مستحب است دعاهایی که پیش از نماز عید وارد شده خوانده شود. به فرموده علامه مجلسی بهترین آن‌ها، دعای ۴۸ صحیفه سجادیه (أللّهُمَّ هذا یَومٌ مُبارَک) و دعای ۴۶ این کتاب است.

۴. دعای ندبه: خواندن دعای ندبه در این روز و سایر اعیاد اسلامی به عنوان یک سنت مستحب مورد تأکید قرار گرفته است.

۵. قربانی کردن (اضحیه): این عمل برای همه مستحب مؤکد است. مستحب است هنگام ذبح، دعای منقول از امام صادق (ع) خوانده شود: «وَجَّهْتُ وَجْهِیَ لِلَّذی فَطَرَ السَّمواتِ وَ الاَْرْضَ… اَللّهُمَّ تَقَبَّلْ مِنّی». (اگر برای چند نفر است، گفته شود: تقبل منا).

۶. اطعام و تقسیم قربانی: مستحب است فرد پس از نماز، کمی از گوشت قربانی خود بخورد. همچنین طبق سیره امام سجاد (ع) و امام باقر (ع)، گوشت باید سه قسمت شود: سهمی برای همسایگان، سهمی برای نیازمندان و سهمی برای اهل خانه.

۷. تکبیرات مشهور: گفتن تکبیرات خاص (الله اکبر، الله اکبر، لا اله الا الله…) پس از ۱۰ نماز؛ شروع از نماز ظهر روز عید تا نماز صبح روز دوازدهم ذی‌الحجه.
این تکبیرات شکوه هدایت الهی و رزق چهارپایان را یادآوری می‌کند: «اَللهُ اَکْبَرُ عَلی ما هَدانا… اَللهُ اَکْبَرُ عَلی ما رَزَقَنا مِنْ بَهیمَةِ الاَْنعامِ».