معدن کاری و پایداری زیست محیطی

به گزارش اقتصادآنلاین؛ مجمع جهانی اقتصاد در گزارش اخیر خود با عنوان «Nature Positive: Role of the Mining and Metals Sector» به بررسی چالش‌های زیست‌محیطی صنعت معدن پرداخته است.

 این گزارش نشان می‌دهد که معدن‌کاری، با وجود نقش حیاتی در توسعه اقتصادی و گذار انرژی، یکی از مخرب‌ترین صنایع برای محیط‌زیست است. با این حال، اجرای پنج راهکار کلیدی، از جمله اصلاح فرآیندهای استخراج، مدیریت پایدار منابع آبی و گسترش اقتصاد چرخشی، می‌تواند آینده‌ای پایدارتر برای این صنعت رقم بزند.

صنعت معدن و فلزات یکی از ارکان اساسی اقتصاد جهانی است و نقش حیاتی در توسعه فناوری، ساخت‌وساز، زیرساخت‌های حمل‌ونقل و گذار انرژی ایفا می‌کند. با این حال، ماهیت این صنعت موجب وابستگی گسترده آن به منابع طبیعی و اکوسیستم‌ها شده است. در سال ۲۰۲۰، بیش از ۹.۶ میلیارد تن سنگ معدن فلزی در سراسر جهان استخراج شد که برابر با ۱۰ درصد از کل استخراج جهانی مواد بوده و تأثیر مستقیمی بر منابع آب، خاک و تنوع زیستی داشته است.

امروزه استخراج مواد معدنی بیشتر در مناطقی متمرکز است که از نظر زیست‌محیطی حساس هستند، مانند جنگل‌های بارانی و مناطق حفاظت‌شده. در نتیجه، معدن‌کاری به یکی از عوامل اصلی جنگل‌زدایی، فرسایش خاک و آلودگی منابع آبی تبدیل شده است.  

آلودگی و تخریب زیست‌محیطی

صنعت معدن با چالش‌های متعددی روبه‌رو است. یکی از مهم‌ترین چالش‌ها، وابستگی شدید این صنعت به منابع زیست‌محیطی مانند آب، خاک و پوشش گیاهی است. فرآیندهای استخراج و فرآوری مواد معدنی، به‌ویژه در مقیاس بزرگ، نیازمند مصرف حجم عظیمی از انرژی و آب بوده و به تغییرات گسترده در اکوسیستم‌های طبیعی منجر می‌شوند. این تغییرات شامل جنگل‌زدایی، فرسایش خاک، تغییر مسیر رودخانه‌ها و آلودگی منابع آبی است که به کاهش حاصلخیزی زمین، از بین رفتن زیستگاه‌های طبیعی و تهدید سلامت جوامع محلی منجر می‌شود.  

علاوه بر این، استخراج و فرآوری فلزات استراتژیک مانند لیتیوم، کبالت و عناصر نادر خاکی، که برای فناوری‌های نوین نظیر باتری‌های لیتیوم‌یونی و انرژی‌های تجدیدپذیر ضروری هستند، به‌طور فزاینده‌ای به مناطقی با منابع آبی محدود وابسته شده است. به‌عنوان مثال، در شیلی، استخراج لیتیوم و مس موجب شده که ۶۵ درصد از منابع آب محلی مصرف شود و سطح سفره‌های آب زیرزمینی به‌شدت کاهش یابد.  

انتشار گازهای گلخانه‌ای 

صنعت معدن و فلزات به‌طور مستقیم ۲ تا ۳ درصد از کل انتشار جهانی گازهای گلخانه‌ای را به خود اختصاص داده است. در کشورهایی که این صنعت بخش بزرگی از اقتصاد را تشکیل می‌دهد، سهم آن از آلودگی بسیار بیشتر است. تولید یک تن فولاد نیازمند حدود ۷۷۰ کیلوگرم زغال‌سنگ است که سهم عمده‌ای در انتشار کربن دارد.  

توزیع جغرافیایی و چالش‌های اجتماعی 

از منظر توزیع جغرافیایی، بخش معدن به‌طور نامتوازن در سطح جهانی توزیع شده است. برخی کشورها، مانند استرالیا، چین، برزیل و جمهوری دموکراتیک کنگو، سهم عمده‌ای از تولید جهانی مواد معدنی را در اختیار دارند. با این حال، کشورهای پیشرو در فرآوری و تولید نهایی، مانند چین، کنترل عمده‌ای بر زنجیره ارزش دارند که این امر سبب وابستگی سایر کشورها به آنها شده است.  

یکی دیگر از مشکلات معدن‌کاری، تأثیرات منفی آن بر جوامع بومی و محلی است. بسیاری از معادن در زمین‌هایی قرار دارند که به‌لحاظ فرهنگی و اجتماعی برای بومیان حائز اهمیت هستند. در برخی موارد، گسترش فعالیت‌های معدنی به تخلیه اجباری جوامع، از بین رفتن منابع معیشتی و آلودگی آب و خاک منجر شده است.  

پنج راهکار برای کاهش اثرات مخرب 

اصلاح فرآیندهای استخراج و بهره‌برداری: شرکت‌های معدنی باید استراتژی‌هایی برای کاهش اثرات زیست‌محیطی در سراسر چرخه عمر معدن به‌کار گیرند.  
مدیریت پایدار منابع آبی: استفاده از منابع جایگزین نظیر آب دریا و پساب تصفیه‌شده و اجرای پروژه‌های بازچرخانی آب در معادن.  
گسترش اقتصاد چرخشی و بازیافت مواد معدنی: افزایش ظرفیت بازیافت فلزات نادر مانند لیتیوم و کبالت.  
ترمیم و احیای اکوسیستم‌های تخریب‌شده: احیای جنگل‌ها و ایجاد پارک‌های طبیعی پس از پایان فعالیت معادن.  
اصلاح سیاست‌ها و ایجاد قوانین سخت‌گیرانه‌تر: نظارت بیشتر دولت‌ها بر عملکرد شرکت‌های معدنی و افزایش شفافیت در گزارش‌دهی زیست‌محیطی. 

صنعت معدن با وجود مزایای اقتصادی فراوان، به دلیل چالش‌های زیست‌محیطی و اجتماعی نیازمند تحولی اساسی است. برای دستیابی به یک مدل پایدار، همکاری بین دولت‌ها، شرکت‌های معدنی و جوامع محلی ضروری است. اجرای فناوری‌های سبز، مدیریت منابع آبی و مشارکت اجتماعی می‌تواند به کاهش اثرات منفی این صنعت کمک کرده و شرایط پایدارتری را برای آن فراهم آورد. حرکت به سوی یک صنعت معدن مسئولانه و پایدار، نه‌تنها برای محیط‌زیست بلکه برای رفاه اجتماعی و اقتصادی جوامع محلی نیز ضروری است.