یزد؛ پیوند ماندگار میراث و اقتصاد هنر
یزد – همزمان با روز ملی فرش، استان یزد بهعنوان یکی از کانونهای مهم دستبافتهها در ایران، یادآور پیشینه درخشان هنرهایی چون فرش، زیلو و دیگر بافتهای سنتی است.
خبرگزاری مهر – گروه استانها: یزد بهعنوان یکی از قطبهای مهم صنایعدستی ایران، همواره با دستبافتهها و هنرهای سنتی خود شناخته میشود؛ از فرش و زیلو گرفته تا کاربافی، ترمه و دیگر هنرهای نساجی که در تار و پود فرهنگ کویری این استان ریشه دارند.
موزه تار و پود یزد نیز بهعنوان نخستین موزه تخصصی بافتههای تاریخی در ایران و خاورمیانه نیز گامی در راستای معرفی و حفظ این میراث ارزشمند به شمار میرود. در کنار این ظرفیتها، ثبت جهانی برخی رشتهها و معرفی شهرهای ملی صنایعدستی، نشاندهنده جایگاه ویژه یزد در عرصه هنرهای سنتی است؛ حوزهای که در سالهای اخیر با برنامههایی در زمینه آموزش، ساماندهی تولید و توسعه بازار دنبال شده است.
ضرورت ایجاد بازارچههای دائمی صنایعدستی
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان یزد در گفتوگو با خبرنگار مهر، با تأکید بر ضرورت توسعه بازارچههای دائمی صنایعدستی افزود: استان یزد نیازمند بازارچههایی درخور شأن هنرمندان و تولیدات صنایعدستی خود است تا فعالان این حوزه از محلهای مشخص و پایدار برای عرضه محصولات برخوردار باشند. پیوند بافت تاریخی با صنایعدستی در دستور کار قرار دارد و قرار است چند مجموعه دیگر نیز برای استقرار و فعالیت هنرمندان مرمت شود.
استقرار هنرمندان در بناهای ارزشمند تاریخی
سیدمحمد رستگاری با بیان اینکه هنرمندان خلاق و فناور نیز باید در این فرآیند مورد توجه قرار گیرند، اظهار کرد: استقرار هنرمندان صنایعدستی در منازل و بناهای تاریخی ارزشمند، هم به احیای این فضاها کمک میکند و هم امکان فعالیت در محیطی متناسب با هویت هنرهای سنتی را فراهم میسازد.
فرش یزد؛ اصیل اما کمحضور در تبلیغات و بازار
وی در بخش دیگری از سخنان خود، فرش یزد را فرشی اصیل و شناختهشده دانست و گفت: با وجود کیفیت و سابقه این دستبافته، آنگونه که باید در بازارها و تبلیغات به آن پرداخته نشده است.
رستگاری بیان کرد: اصالت صنایعدستی باید در کنار فناوری و نوآوری قرار گیرد و با همکاری مشترک با اتحادیه فرش، زمینه برای بازاریابی خلاقانه و توجه بیشتر به فرش یزد فراهم شود؛ هرچند متولی اصلی این حوزه، ادارهکل صنعت، معدن و تجارت است.
بهرهگیری از تبصره ۱۵ برای حمایت از هنرمندان
وی همچنین از فراهم شدن امکان استفاده میراثفرهنگی و صنایعدستی از ظرفیت تبصره ۱۵ خبر داد و گفت: این حوزه تا سال گذشته از این امکان برخوردار نبود، اما با پیگیریهای وزارتخانه، سال گذشته اعتبارات ملی این تبصره در اختیار میراثفرهنگی قرار گرفت و امسال در این بخش از محل سهم استانی تبصره ۱۵، نیز امکان حمایت بهتر از هنرمندان صنایعدستی فراهم شد.
معاون صنایع دستی اداره کل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان یزد نیز در گفتوگو با خبرنگار مهر از رشد فعالیتها و دستاوردهای حوزه صنایعدستی استان خبر داد و گفت: در آذرماه سال گذشته هنرمندان صنایعدستی استان توانستند بیش از ۲۰ میلیارد تومان فروش را در قالب معاملات B2B تجربه کنند؛ ظرفیتی که نشان میدهد در صورت ایجاد ارتباط مؤثر میان تولیدکنندگان و بازار، امکان رونق اقتصادی این حوزه فراهم خواهد شد.
عبدالمجید عربی با اشاره به برنامههای آموزشی در این حوزه افزود: در بخش آموزش، پنج رشته صنایعدستی در قالب دورههای توانمندسازی برگزار شد که هدف آن ارتقای مهارت هنرمندان در شهرستانهای مختلف بوده است. بسیاری از هنرمندان توانایی بالایی در تولید آثار هنری دارند، اما آشنایی کافی با بازار، شیوههای نوین فروش و حفظ جایگاه در بازار ندارند و به همین دلیل این دورهها با رویکرد تقویت مهارتهای بازاریابی و حرفهای شدن هنرمندان برگزار شد؛ بهگونهای که حتی فعالانی مانند زیلوبافان نیز بتوانند ارتباط مؤثرتری با بازار پیدا کنند.
وی همچنین از گستردگی آموزشها خبر داد و گفت: در سال گذشته بیش از دو هزار نفر از شاغلان صنایعدستی در دورههای تخصصی آموزش دیدند و در کنار آن حدود سه هزار نفر در دورههای عمومی و برنامههای آموزشی برای مددجویان زندانها شرکت کردند. این آموزشها با هدف ایجاد فرصتهای شغلی و تقویت مهارتهای تولیدی در حوزه صنایعدستی اجرا شده است.
معاون میراثفرهنگی استان یزد با اشاره به حمایتهای مالی از فعالان این حوزه اظهار داشت: در مجموع ۲۶۶ طرح صنایعدستی با اعتباری بیش از ۷۵ میلیارد و ۳۰۰ میلیون تومان از محل تسهیلات مختلف از جمله کمکهای فنی و اعتباری، مشاغل خانگی و تبصرههای حمایتی مورد حمایت قرار گرفتهاند.
عربی همچنین به موفقیتهای ثبت ملی و جهانی در حوزه صنایعدستی اشاره کرد و گفت: سال گذشته زیورآلات سنتی یزد ثبت جهانی شد و برنامههایی برای برگزاری جشن این رویداد در نظر گرفته شده بود که به زمان دیگری موکول شد. علاوه بر این، استان یزد در حوزه شهرهای ملی صنایعدستی نیز دستاوردهایی داشته است؛ بهگونهای که بفرویه بهعنوان شهر ملی موتابی و اردکان بهعنوان شهر ملی دستبافتههای سنتی (کاربافی) معرفی شدند و لوحهای مربوطه در سال گدشته اهدا شد.
اطلس ۱۲ جلدی صنایعدستی یزد تدوین میشود
وی از برنامههای پژوهشی نیز خبر داد و افزود: تدوین اطلس صنایعدستی استان یزد در دستور کار قرار گرفته و در این زمینه جلساتی با دانشگاهها برگزار شده است، پیشبینی میشود طی سه تا پنج سال آینده مجموعهای ۱۲ جلدی درباره صنایعدستی استان تهیه شود که در حال حاضر بخش مربوط به پیشکسوتان و جمعآوری اطلاعات آن آغاز شده است.
معاون میراثفرهنگی یزد در ادامه به ساماندهی کارگاههای صنایعدستی اشاره کرد و گفت: از سال گذشته طرحی برای شناسایی و ساماندهی کارگاههای فعال در رشتههای مختلف آغاز شده تا مشخص شود هر کارگاه در چه رشتهای و با چه میزان تولید فعالیت میکند؛ اقدامی که میتواند زمینه اتصال بهتر تولیدکنندگان به بازار را فراهم کند.
وی همچنین از برنامه ایجاد انجمنهای صنفی صنایعدستی خبر داد و افزود: دستورالعمل تشکیل این انجمنها از سال گذشته ابلاغ شده و در استان یزد ایجاد انجمنهای صنفی در حوزههای زیورآلات سنتی، سفال و نساجی دنبال میشود. شکلگیری این انجمنها میتواند به هدفمندتر شدن حمایتهای دولتی و انسجام بیشتر فعالان این حوزه کمک کند.
مسیر توسعه قالیبافی یزد؛ از برند جهانی تا ضرورت تحول در زنجیره ارزش
مدیرکل صنعت، معدن و تجارت استان یزد در گفتوگو با خبرنگار مهر با گرامیداشت روز ملی فرش دستباف، با تأکید بر پیشینه اصیل و جایگاه ویژه هنر-صنعت قالیبافی در این منطقه کویری، آن را همتراز با صنعت نساجی، رکن مهمی در اقتصاد و هویت یزد خواند.
محمدکاظم صادقیان با اشاره به ثبت جهانی فرش یزد در سال ۱۳۹۳ در سازمان جهانی مالکیت فکری و نشان جغرافیایی لیسبون، تصریح کرد: این هنر اکنون بهعنوان یک برند بینالمللی شناخته میشود که توانسته بازارهای صادراتی متعددی از جمله آلمان را با سهم ۱۸ درصدی، امارات با سهم ۱۵ درصدی و کشورهای دیگری مانند عربستان، آمریکا، ژاپن و کشورهای اروپایی را به خود اختصاص دهد؛ هرچند جایگاه صادراتی استان در کشور بهطور متغیر بین رتبههای ششم تا دهم در نوسان است.
وی با ارائه آماری از وضعیت فعلی این صنعت، از فعالیت بیش از ۲۰ هزار بافنده و تولید سالانه فراتر از ۱۰۰ هزار مترمربع فرش در استان خبر داد و گفت: در حال حاضر ۶۰۹۶ قالیباف تحت پوشش بیمه هستند و فعالیتهای تولیدی در قالب ۲۵ مجتمع متمرکز و ۸۶ مجتمع غیرمتمرکز ساماندهی شده است.
صادقیان افزود: در سال گذشته، در کنار صدور و تمدید کارتهای شناسایی و معرفی قالیبافان به تأمین اجتماعی، بخشی از تسهیلات مشاغل خانگی بهطور ویژه به رسته فرش دستباف تخصیص یافت که منجر به پرداخت حدود ۷.۸ میلیارد تومان تسهیلات به طرحهای این حوزه شد.
مدیرکل صمت استان یزد با تأکید بر لزوم عبور از شیوه تکبافی و حرکت بهسوی تولید کارگاهی، پیشنهادهایی نظیر ایجاد شهرک قالی، تکمیل زنجیره تولید از تأمین مواد اولیه تا خدمات تکمیلی، تأسیس مرکز رشد فرش با همکاری دانشگاهها برای بهرهگیری از شیوههای نوین، و تشکیل کمیته تخصصی فرش در اتاق بازرگانی را مطرح کرد.
صادقیان همچنین اصلاح قانون بیمه قالیبافان، راهاندازی کارگزاریهای تخصصی برای تسهیل عرضه، و استفاده از ظرفیت تورهای خارجی و بلاگرها جهت بازاریابی بینالمللی را از الزامات حیاتی برای ارتقای جایگاه فرش دستباف یزد و تقویت خوشه صادراتی این هنر-صنعت در بازارهای جهانی دانست.
یکی از فعالان صنایعدستی استان یزد نیز در گفتوگو با خبرنگار مهر با اشاره به شرایط فعالیت در این حوزه گفت: صنایعدستی علاوه بر جنبه هنری، نیازمند شناخت بازار و ارتباط با مخاطبان است و بسیاری از هنرمندان با وجود مهارت بالا در تولید آثار، در حوزه فروش و معرفی محصولات با چالشهایی روبهرو هستند، برگزاری دورههای آموزشی و ایجاد بسترهای فروش میتواند به هنرمندان کمک کند تا آثار خود را بهتر عرضه کنند و از این راه به پایداری اقتصادی دست یابند.
وی در عین حال از پیشرفتهای صورتگرفته در سالهای اخیر نیز سخن گفت و افزود: ثبت جهانی برخی رشتهها، معرفی شهرهای ملی صنایعدستی و افزایش توجه به آموزش و ساماندهی کارگاهها، نشانههایی از توجه جدیتر به این حوزه است.
وی ادامه داد: اگر حمایتها در زمینه بازار، بیمه و تسهیلات ادامه یابد، صنایعدستی میتواند علاوه بر حفظ هویت فرهنگی، سهم بیشتری در اقتصاد استان داشته باشد.
در مجموع، مجموعه اقداماتی که در حوزه آموزش، حمایتهای مالی، ثبت ملی و جهانی و ساماندهی کارگاهها در استان یزد در حال انجام است، نشان میدهد صنایعدستی همچنان یکی از ظرفیتهای مهم فرهنگی و اقتصادی این استان به شمار میآید؛ ظرفیتی که با تقویت ارتباط میان هنرمندان و بازار میتواند آیندهای روشنتر برای هنرهای سنتی و دستبافتههای یزد رقم بزند.
