کویر اردستان هنر میآفریند؛ لزوم عرضه صنایع دستی در بناهای تاریخی
اردستان-صنایعدستی اردستان روایتی زنده از تاریخ، هویت و تابآوری مردمانی است که در دل کویر هنر را به سرمایهای فرهنگی و اقتصادی تبدیل کردهاند.
خبرگزاری مهر، گروه استانها – علیرضا صفاریفر:در شهری که بادهای کویری از میان طاقهای خشتی میگذرند و هر کوچهاش روایتی از قرنها زیست ایرانی را زمزمه میکند، صنایعدستی نه یک حاشیه، بلکه بخشی از متن زندگی است.
اردستان با پیشینهای عمیق در فرهنگ و معماری ایران، تنها با مسجد جامع، قناتها و بافت تاریخیاش شناخته نمیشود؛ بلکه هنر دست مردمانش نیز امتداد همان تاریخ است. در اینجا، هر گلیم، هر قطعه سفال و هر نقش سنتی، روایتگر پیوندی ناگسستنی میان انسان، طبیعت و ایمان است.
قرار گرفتن در اقلیم کویری، محدودیتهای اقتصادی و فاصله از مراکز صنعتی بزرگ، اگرچه چالشهایی برای این منطقه ایجاد کرده، اما همین شرایط سخت، خلاقیتی منحصر بهفرد در دل مردمان آن پرورش داده است؛ خلاقیتی که در صنایعدستی جلوه یافته است.
رشتههایی که از دل نیاز و ذوق زاده شدند
گلیمبافی، قالیبافی، سفالگری، میناکاری و دیگر هنرهای وابسته به زیست بومی، سالهاست در خانهها و کارگاههای کوچک اردستان جریان دارد. بسیاری از این هنرها در ابتدا پاسخی به نیازهای زندگی روزمره بودند، اما بهتدریج به نمادهایی از ذوق و هویت منطقه تبدیل شدند.
هرچند تغییر سبک زندگی، کاهش بازار مصرف و هجوم کالاهای ماشینی ارزانقیمت، برخی از این رشتهها را به حاشیه رانده، اما هنوز هم چراغ هنر در خانههای قدیمی و کارگاههای کوچک روشن است.
محمد، یکی از فعالان حوزه گلیمبافی در اردستان، به خبرنگار مهر میگوید: صنایعدستی برای ما فقط درآمد نیست؛ بخشی از زندگی ما است. خیلی از نقشهایی که امروز میبافیم، از پدربزرگها و مادربزرگهایمان به ما رسیده و هر کدام داستانی دارد.
او معتقد است اگر نمایشگاههای منظم، بازارچههای دائمی و بستر فروش مجازی فراهم شود، هم انگیزه هنرمندان بیشتر میشود و هم جوانان به یادگیری این هنرها روی میآورند.
چالشهایی که اجازه دیده شدن نمیدهد
در بسیاری از روستاهای شهرستان، زنان هنرمند ستون اصلی تداوم این میراث هستند. آنها در کنار مسئولیتهای خانوادگی، با صبوری و مهارت، محصولاتی خلق میکنند که علاوه بر ارزش هنری، ظرفیت اقتصادی نیز دارد. با وجود این ظرفیتها، صنایعدستی اردستان با مشکلاتی جدی روبهروست؛ نبود بازار فروش منظم، کمبود حمایت مالی، دشواری تأمین مواد اولیه، ضعف در بازاریابی و نبود زیرساختهای عرضه مستقیم، از جمله موانعی است که هنرمندان با آن دستوپنجه نرم میکنند.
بسیاری از تولیدات در مقیاس محدود و صرفاً برای مشتریان محلی عرضه میشود؛ در حالی که این آثار میتواند در بازارهای استانی و ملی نیز جایگاه پیدا کند.
رقابت نابرابر با کالاهای صنعتی و شبهسنتی نیز یکی دیگر از چالشهاست؛ محصولاتی ارزانقیمت که ظاهری مشابه صنایعدستی دارند، اما فاقد اصالت و هویت فرهنگیاند.
صنایعدستی باید در دل بافت تاریخی عرضه شود
مجتبی پورشفیع، رئیس اداره میراثفرهنگی اردستان، در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار میکند: اردستان با بافت معماری منحصربهفردش ظرفیت تبدیل شدن به یک قطب گردشگری-فرهنگی را دارد. صنایعدستی این منطقه نباید فقط در نمایشگاههای ساده فروخته شود؛ باید در دل همان بافت تاریخی عرضه شود که خود روایتگر تاریخ است.
وی معتقد است گردشگر امروز تنها خریدار یک محصول نیست، بلکه به دنبال تجربه است.
به گفته او، اگر بازدیدکننده بتواند در یک کارگاه سنتی در بافت قدیمی شهر، خود با گل یا تار و پود کار کند، تجربهای عمیقتر از فرهنگ منطقه خواهد داشت.
پورشفیع با اشاره به هفته صنایعدستی آن را «پژواکی فرهنگی» توصیف میکند که میتواند صدای هویت منطقه را بلندتر کند و میگوید: هر طرح و رنگ در یک محصول دستی، داستانی از جغرافیا، باورها و سبک زندگی نیاکان ماست.
اشتغال، بیمه و تسهیلات؛ گامهایی که برداشته شده است
به گفته رئیس میراثفرهنگی اردستان، در سال گذشته بیش از ۵ میلیارد تومان تسهیلات در قالب مشاغل خانگی به بیش از ۱۰۰ هنرمند پرداخت شده و بخشی از فعالان این حوزه نیز تحت پوشش بیمه تأمین اجتماعی قرار گرفتهاند.
وی تعداد هنرمندان فعال شهرستان را حدود ۱۱۲ نفر اعلام میکند و میافزاید: اشتغال در صنایعدستی تنها به تولید محدود نمیشود؛ فروش مواد اولیه، عرضه محصولات و فعالیتهای مرتبط نیز بخشی از زنجیره اشتغال را شکل میدهد.
پورشفیع ایجاد بازارچه دائمی صنایعدستی را یکی از مطالبات اصلی این حوزه میداند و میگوید: مکاتبات لازم با ادارهکل میراثفرهنگی انجام شده و امید است با تخصیص اعتبار، این مطالبه محقق شود.
هنر مکمل گردشگری اردستان میشود
صنایعدستی اردستان میتواند به بازوی مکمل گردشگری این شهرستان تبدیل شود. گردشگری که برای دیدن مسجد جامع، قناتها و بافت تاریخی به این منطقه سفر میکند، اگر با هنر زنده مردم نیز روبهرو شود، تجربهای کاملتر از سفر خواهد داشت.
در چنین شرایطی، صنایعدستی تنها یک کالای تزئینی نیست؛ پلی است میان گذشته و امروز، میان گردشگر و میزبان، و میان اقتصاد و فرهنگ.
اردستان، با همه ظرفیتهای نهفتهاش میتواند الگویی باشد از اینکه چگونه یک منطقه کویری با تکیه بر هنر و هویت خود راهی برای توسعه پایدار بیابد، مشروط بر آنکه این سرمایه فرهنگی، دیده و تقویت شود.
