کسبوکارهای فناورانه؛ نسخهای برای عبور از بحران مشاغل کاذب
زاهدان – گسترش کسبوکارهای فناورانه در سیستان و بلوچستان میتواند راهکاری عملی برای کاهش مشاغل کاذب، افزایش بهرهوری، ایجاد فرصتهای پایدار و هدایت نیروی کار به سوی اقتصاد دانشبنیان باشد.
خبرگزاری مهر – گروه استانها، فاطمه گلوی: استان سیستان و بلوچستان با چالشی عمیق در حوزه اشتغال روبهرو شده است؛ چالشی که نه تنها بر اقتصاد محلی بلکه بر امنیت اجتماعی و کیفیت زندگی مردم نیز سایه افکنده است.
نرخ بالای بیکاری در این استان به یکی از معضلات جدی تبدیل شده و فقدان فرصتهای شغلی پایدار، بسیاری از جوانان را به سمت فعالیتهای غیررسمی و مشاغل کاذب سوق داده است.
این مشاغل، اگرچه در کوتاهمدت راهی برای تأمین معاش روزانه به نظر میرسند، اما در بلندمدت موجب گسترش فقر، بیثباتی اقتصادی و کاهش اعتماد عمومی به نظام کار و تولید میشوند.
روند گسترش مشاغل کاذب میتواند شکافهای اجتماعی و اقتصادی موجود در سیستان و بلوچستان را بیش از پیش عمیق سازد و مانعی جدی در مسیر پیشرفت پایدار استان سیستان و بلوچستان باشد.
مشاغل کاذب، در بلند مدت پیامدهای منفی بسیاری دارند
مصطفی کیخا فرزانه، معاون اقتصادی پارک علم و فناوری سیستان و بلوچستان در گفتگو با خبرنگار مهر در پاسخ به این پرسش که چرا عمده جوانان به سمت مشاغل کاذب حرکت میکنند بیان کرد: گرایش جوانان به این مشاغل صرفاً یک انتخاب فردی نیست، بلکه بیشتر نتیجه یک چیدمان نهادی نامتوازن در سطح اقتصاد ملی و استانی است.
وی ادامه داد: اقتصاد رسمی کشور، از ظرفیت کافی برای جذب سریع و گسترده نیروی کار جوان برخوردار نیست؛ فاصله زمانی میان جستوجوی کار تا دستیابی به درآمد واقعی، طولانیمدت و فرساینده است و از سوی دیگر، بسیاری از جوانان نیز مهارتهای قابل عرضه و استاندارد برای ورود به بازار کار رسمی را کسب نکردهاند.
کیخا فرزانه بیان کرد: اقتصاد غیررسمی به ویژه در استان سیستان و بلوچستان که یک استان مرزی است، امکان دسترسی سریعتر به درآمد، انعطافپذیری بیشتر و مسیرهای سادهتر برای ورود را فراهم میکند.
وی تصریح کرد: در چنین شرایطی، جهتگیری جوانان بهسوی گزینههای زودبازده و کمریسک ظاهری، امری طبیعی است.
معاون اقتصادی پارک علم و فناوری سیستان و بلوچستان تاکید کرد: با وجود این، باید توجه داشت که این دسته از مشاغل، اگرچه در کوتاهمدت میتواند بخشی از هزینههای معیشتی را تأمین و احساس استقلال مالی نسبی ایجاد کند، اما در بلندمدت پیامدهای منفی قابلتوجهی دارند.
مشاغل کاذب؛ فرد را در چرخهای از فعالیتهای غیرمولد و کمارزش گرفتار میکند
وی افزود: استمرار اشتغال در این حوزهها غالباً منجر به کاهش بهرهوری فردی، بیثباتی درآمد و فرسودگی تدریجی سرمایه انسانی میشود؛ تداوم این روند، امکان ارتقای شغلی، تخصصی و درآمدی را محدود کرده و در نهایت، فرد را در چرخهای از فعالیتهای غیرمولد و کمارزش گرفتار میکند.
کیخا فرزانه ادامه داد: مواجهه با مسئله مشاغل کاذب، بیش از آنکه نیازمند برخورد سلبی و محدودکننده باشد، نیازمند سیاستگذاری تدریجی و هوشمندانه برای توسعه فرصتهای شغلی سریعالاثر و در عین حال رسمی و مولد است.
وی بیان کرد: یکی از مسیرهای پیشنهادی، تمرکز بر توسعه کسبوکارهای خرد فناورانه و کسبوکارهای مبتنی بر پلتفرم است؛ این دسته از فعالیتها، هم قابلیت ایجاد فرصتهای شغلی متنوع و منعطف را دارند، و هم امکان اتصال تدریجی نیروی کار جوان به اقتصاد رسمی را از طریق ارائه مشوقهای بیمهای و مالیاتی فراهم کرد.
معاون اقتصادی پارک علم و فناوری سیستان و بلوچستان تصریح کرد: حمایت از زیرساختهای دیجیتال و تسهیل فرآیندهای قانونی، زمینه شکلگیری و گسترش این کسبوکارها را در استان فراهم میسازد؛ چنین رویکردی علاوه بر کاهش جذابیت نسبی مشاغل غیررسمی، به تدریج زنجیره ارزش اقتصادی را در استان سیستان و بلوچستان نهادینه کرده و جهتگیری سرمایه انسانی را به سوی فعالیتهای پایدار، مولد و با چشمانداز رشد بلندمدت سوق میدهد.
وی در پایان گفت: حل ریشهای این مسئله مستلزم همزمانی اصلاحات نهادی، تقویت اقتصاد رسمی و افزایش ظرفیت جذب جوانان تحصیلکرده و جویای کار است.
حجم نیروی کار تحصیلکرده افزایش یافته است
مرضیه اسفندیاری، رئیس دانشگاه علمی و کاربردی زاهدان در گفت و گو با خبرنگار مهر، با اشاره به افزایش تعداد جوانان بیکار در سطح استان سیستان و بلوچستان بیان کرد: افزایش تعداد جوانان بیکار در استان، حاصل یک عدمتعادل چندلایه است؛ از یک سو، حجم نیروی کار تحصیلکرده و جویای کار به شکل قابلتوجهی افزایش یافته است و از سوی دیگر، به دلیل ضعف سرمایهگذاری بخش خصوصی، تقاضای مؤثر برای جذب این نیروی کار رشد متناسبی نداشته است.
وی افزود: علاوه بر این، زیرساختهای صنعتی و دیجیتال در استان با محدودیتهای جدی مواجه است و بسیاری از فعالیتهای اقتصادی مهم و اشتغالزا که در استانهای مجاور شکل گرفته، در این استان یا ایجاد نشده یا بهقدر کافی توسعه نیافته است؛ این وضعیت موجب شکلگیری نوعی خلأ ساختاری در اقتصاد استان شده است.
اسفندیاری تصریح کرد: در کنار این عوامل، شکاف مهارتی میان نیروی کار موجود و فرصتهای شغلی محدودِ موجود نیز مسئلهساز است؛ حتی در مواردی که فرصت شغلی ایجاد شده است، مهارتهای لازم برای پر کردن این موقعیتها در میان جوانان به اندازه کافی شکل نگرفته یا متناسب با نیاز بازار بهروز نشده است.
وی ادامه داد: ضعف اکوسیستم کارآفرینی نیز این چالش را تشدید میکند؛ به این معنا که بسیاری از ایدههای نوآورانه و کسبوکارمحور به دلیل نبود زنجیره تأمین مالی، شبکهسازی مناسب، بازارسازی هدفمند و ساختارهای حمایتی کارآمد، هرگز به مرحله اجرا و تثبیت نمیرسند.
اتکا به مدرک دانشگاهی، پاسخگوی الزامات بازار کار امروز نیست
رئیس دانشگاه علمی و کاربردی زاهدان گفت: بر این اساس، بیکاری در سیستان و بلوچستان ترکیبی از کمبود فرصتهای شغلی، ضعف سرمایهگذاری در زیرساختها، عدم تطابق مهارتها با نیاز بازار و نارسایی اکوسیستم کسبوکار است و حل آن نیازمند مداخله همزمان در این حوزههاست.
وی بیان کرد: توصیه به دانشجویان و جوانان جویای کار این است که از سالهای آغازین تحصیل، رویکردی فعال و مهارتمحور اتخاذ کنند؛ صرف اتکا به مدرک دانشگاهی دیگر پاسخگوی الزامات بازار کار امروز نیست؛ بلکه ضروری است همزمان با تحصیل، دستکم یک یا دو مهارت درآمدزا کسب کنند، در کارآموزیهای واقعی حتی بدون چشمداشت مالی مشارکت داشته باشند، و از این طریق تجربه عملی و شبکه ارتباطی حرفهای خود را شکل دهند.
اسفندیاری گفت: مهارتهایی همچون تسلط به زبان انگلیسی و ابزارهای دیجیتال که روزگاری مزیت نسبی محسوب میشدند، اکنون به پیشنیاز ورود به بسیاری از فرصتها تبدیل شدهاند.
وی ادامه داد: همچنین تقویت ارتباط با مراکز نوآوری و شرکتهای دانشبنیان، آشنایی با تجربههای موفق و ناموفق راهاندازی کسبوکار و حضور در رویدادهای کارآفرینی میتواند به شکلگیری ذهنیت واقعبینانه و خلاق برای ورود به بازار کمک کند.
رئیس دانشگاه علمی و کاربردی زاهدان افزود: آینده شغلی متعلق به افرادی است که زودتر از دیگران اقدام به یادگیری مهارت میکنند، مهارتهای آینده را جدی میگیرند و خود را در معرض تجربههای واقعی کسبوکار قرار میدهند؛ نه کسانی که صرفاً به اخذ مدرک و ورود دیرهنگام به بازار بسنده میکنند.
