«کارآگاه علوی»؛ تهران قدیم در جزئیات یک قاب

مریم قربانی‌نیا نویسنده و منتقد سینما در یادداشتی درباره سریال «کارآگاه علوی ۳» به کارگردانی سیدجمال سیدحاتمی، نویسندگی حسن هدایت و تهیه‌کنندگی پرویز امیری که جمعه شب‌ها از شبکه یک سیما پخش می‌شود، نوشت: یکی از مهم‌ترین دشواری‌های ساخت آثار تاریخی، بازسازی فضایی است که مخاطب امروز هرگز آن را به شکل مستقیم تجربه نکرده است. سریالی که داستانش در دهه‌های گذشته اتفاق می‌افتد، اگر نتواند جهان بصری و شنیداری آن دوره را باورپذیر کند، حتی قصه خوبش نیز ممکن است بخشی از اثرگذاری خود را از دست بدهد.

«کارآگاه علوی ۳» از این نظر توجه ویژه‌ای به عناصر فنی و طراحی جهان داستان نشان داده است. طراحی صحنه، طراحی لباس، گریم، فیلمبرداری، نور و صدا در کنار یکدیگر تلاش می‌کنند فضای دوره مورد نظر را شکل دهند.

نکته مهم این است که بازسازی تاریخی الزاماً به معنای شلوغ کردن قاب با وسایل قدیمی نیست. اتفاقاً یکی از دشواری‌های اصلی در این نوع آثار، رسیدن به تعادلی است که مخاطب احساس کند در یک دوره تاریخی قرار دارد، بدون آنکه همه چیز به شکل نمایشی و اغراق‌آمیز به او یادآوری کند که «این یک اثر تاریخی است».

در «کارآگاه علوی ۳» این هماهنگی میان عناصر مختلف، به ایجاد یک فضای منسجم کمک کرده است. لباس شخصیت‌ها، بسته به موقعیت اجتماعی و نقش آنها، بخشی از هویت بصری آنها را می‌سازد. طراحی صحنه نیز محیطی را فراهم می‌کند که اتفاقات داستان در آن باورپذیرتر شود.

گریم نیز در چنین سریالی تنها وظیفه تغییر ظاهر بازیگران را ندارد. چهره شخصیت‌ها باید با دوره تاریخی، سن، موقعیت و سبک زندگی آنها هماهنگ باشد. وقتی همه این عناصر کنار هم قرار می‌گیرند، مخاطب راحت‌تر جهان قصه را می‌پذیرد.

فیلمبرداری نیز نقش مهمی در این میان دارد. قاب‌بندی و نورپردازی باید به گونه‌ای باشد که هم فضای پلیسی و معمایی حفظ شود و هم حس تاریخی اثر از بین نرود. این دو نیاز گاهی می‌توانند با یکدیگر در تضاد باشند، اما «کارآگاه علوی ۳» تلاش کرده میان آنها تعادل ایجاد کند.

صدابرداری و طراحی صوتی نیز از جمله بخش‌هایی هستند که شاید مخاطب در نگاه اول کمتر درباره‌شان صحبت کند، اما در ایجاد فضای یک اثر تاریخی نقش دارند. صداهای محیط، دیالوگ‌ها و کیفیت ضبط آنها به باورپذیری جهان سریال کمک می‌کنند.

در مجموع، ارزش کار فنی «کارآگاه علوی ۳» را باید در هماهنگی این عناصر دید. هیچ‌کدام به تنهایی نمی‌توانند یک دوره تاریخی را بسازند. این طراحی صحنه، لباس، گریم، نور، فیلمبرداری و صدا در کنار یکدیگرند که جهان اثر را شکل می‌دهند.

نکته دیگری که در این میان اهمیت دارد، پرهیز از نگاه صرفاً نوستالژیک به گذشته است. سریال قرار نیست تهران قدیم را فقط زیبا و خاطره‌انگیز نشان دهد؛ این شهر در قصه، محل زندگی آدم‌هایی است که با مشکلات، فقر، جنگ، فساد و فشارهای اجتماعی مواجه‌اند.

به همین دلیل، طراحی فنی سریال زمانی موفق‌تر عمل می‌کند که در خدمت قصه قرار بگیرد. یک لباس، یک اتاق، یک خیابان یا حتی نوع نورپردازی وقتی ارزش روایی پیدا می‌کند که به مخاطب کمک کند جهان داستان را بهتر بشناسد.

«کارآگاه علوی ۳» در این بخش تلاش کرده است تصویری دقیق و بدون اغراق از دوره مورد نظر ارائه دهد. این توجه به جزئیات باعث شده فضای تاریخی مجموعه صرفاً یک پس‌زمینه برای پرونده‌های جنایی نباشد، بلکه خودش به یکی از عناصر اصلی روایت تبدیل شود.

انتهای پیام/