میراثفرهنگی باید به موتور تولید هویت ایران تبدیل شود
قائممقام وزیر و معاون میراثفرهنگی کشور بر بازتعریف نقش میراثفرهنگی، موزهها و پژوهشهای تمدنی برای تقویت هویت ملی، توسعه انسانی و افزایش تابآوری فرهنگی جامعه تأکید کرد.
به گزارش خبرگزاری مهر، علی دارابی، قائممقام وزیر و معاون میراثفرهنگی کشور، امروز سهشنبه ۲۹ اردیبهشتماه ۱۴۰۵ در آیین نکوداشت روز جهانی موزهها و هفته میراثفرهنگی که در پژوهشگاه میراثفرهنگی و گردشگری برگزار شد، با اشاره به شرایط جهان معاصر، اظهار کرد: جهان امروز بیش از هر زمان دیگری با گسستهای هویتی، بحران معنا و فروپاشی بسیاری از مفاهیم بنیادین مواجه است؛ مفاهیمی همچون صلح، حقوق بشر، برابری، گفتوگو و عدالت که روزگاری از ارکان نظم جهانی محسوب میشدند، اکنون در معرض تردیدهای جدی قرار گرفتهاند.
او با اشاره به تحولات ناشی از گسترش فضای مجازی و تغییر سبک زندگی انسان معاصر افزود: جهان کنونی بهسرعت به سمت فردگرایی، انزوای اجتماعی و کاهش کیفیت ارتباطات انسانی حرکت میکند؛ بهگونهای که انسان امروز، در عین حضور فیزیکی در جمع، درگیر زیست ذهنی و مجازی خود است و این وضعیت، به تضعیف گفتوگو، افزایش اضطرابهای اجتماعی و فرسایش سرمایه انسانی منجر شده است.
دارابی با بیان اینکه ساختار قدرت جهانی نیز بیش از گذشته بر مدار تعارض و خشونت حرکت میکند، تصریح کرد: افول اعتماد به نهادهای بینالمللی، افزایش جنگها و منازعات منطقهای و استانداردهای دوگانه در قبال مفاهیمی چون صلح و حقوق بشر، نشاندهنده بحرانی عمیق در نظام حکمرانی جهانی است؛ شرایطی که ضرورت بازگشت به ریشههای تمدنی، فرهنگی و انسانی را بیش از پیش آشکار میکند.
قائممقام وزیر میراثفرهنگی در ادامه، کارکرد موزهها و میراثفرهنگی را فراتر از حفاظت صرف از آثار تاریخی دانست و اظهار کرد: موزهها و میراثفرهنگی، امروز نقشی بنیادین در ارتقای مدارا، تساهل، گفتوگوی فرهنگی و پذیرش تنوع و تکثر اجتماعی ایفا میکنند. جامعه ایرانی در طول تاریخ، الگویی ممتاز از همزیستی ادیان، اقوام و فرهنگها ارائه کرده و این سرمایه تمدنی میتواند مبنای تقویت انسجام ملی و همبستگی اجتماعی قرار گیرد.
او افزود: میراثفرهنگی، چتری فراگیر برای تقویت وحدت ملی و پیوند میان نسلهاست و موزهها میتوانند حلقه اتصال گذشته، حال و آینده باشند؛ نهادی فرهنگی که ضمن پاسداری از حافظه تاریخی ملت، در فرآیند توسعه انسانی و ارتقای کیفیت زیست اجتماعی نیز ایفای نقش میکند.
دارابی با تاکید بر جایگاه راهبردی پژوهشگاه میراثفرهنگی و گردشگری اظهار کرد: پژوهشگاه باید به اتاق فکر، مرکز راهبری علمی و مرجع سیاستگذاری حوزه میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی کشور تبدیل شود. امروز نظام مسائل میراثفرهنگی کشور، از بحران فرونشست زمین و تغییرات اقلیمی تا توسعه شهری، تخریب زیستبومها، جنگ و بلایای طبیعی، نیازمند پاسخهای علمی، آیندهنگرانه و میانرشتهای است.
او ادامه داد: مسئله امروز کشور، تقابل توسعه و میراثفرهنگی نیست، بلکه دستیابی به الگویی متوازن و هوشمند از توسعه است که هم نیازهای عمرانی و اقتصادی را پاسخ دهد و هم از میراث تمدنی و هویت تاریخی ایران صیانت کند.
معاون میراثفرهنگی کشور با اشاره به اهمیت میراث ناملموس خاطرنشان کرد: بخش مهمی از هویت ایرانی در قالب زبانها، گویشها، سنتها، آیینها، مهارتهای استاد ـ شاگردی و مکاتب معماری و هنری متجلی شده است؛ میراثی که امروز در معرض فرسایش و فراموشی قرار دارد و احیای آن نیازمند برنامهریزی علمی، آموزش تخصصی و حمایت نهادی است.
او تاکید کرد: ارتقای «سواد میراثی» جامعه، یکی از الزامات اساسی حکمرانی فرهنگی در عصر جدید است. جامعهای که نسبت به میراث خود آگاه باشد، در برابر آسیبهای هویتی، فرهنگی و اجتماعی مقاومتر خواهد بود. از همین رو تولید محتوای مؤثر، بهرهگیری هوشمندانه از رسانهها و آموزش عمومی باید در کانون سیاستهای فرهنگی قرار گیرد.
دارابی همچنین با اشاره به تصویب سند ملی میراثفرهنگی و سند ملی موزهداری گفت: این اسناد میتوانند نقطه عطفی در تحول سیاستگذاری فرهنگی کشور باشند، مشروط بر آنکه از سطح اسناد اداری فراتر رفته و به برنامههای اجرایی، پژوهشی و آموزشی تبدیل شوند.
او در پایان با تاکید بر ضرورت آیندهنگری در حوزه میراثفرهنگی تصریح کرد: آینده میراثفرهنگی و موزهداری ایران باید از امروز طراحی شود. ما نیازمند نگاهی راهبردی، علمی و تمدنی هستیم تا بتوانیم جایگاه واقعی ایران را در نظام فرهنگی و تمدنی جهان تثبیت کنیم و میراثفرهنگی را به یکی از ارکان اصلی قدرت نرم و توسعه پایدار کشور بدل سازیم.
