سوزن دوزی بانوان بلوچ؛ پلی میان میراث کهن و اشتغال پایدار

خبرگزاری مهر – گروه ‌استان، فاطمه گلوی: چابهار، فراتر از جایگاه اقتصادی و موقعیت ژئوپلیتیک در سواحل مکران، مهد هنرهای دستی فاخر بلوچستان است که بازتاب‌دهنده ذوق، اصالت و پیوند عمیق مردمان این خطه با طبیعت و تاریخ خویش است.

صنایع دستی چابهار به عنوان شناسنامه‌ی فرهنگی جنوب شرق ایران، نه تنها در میان گردشگران داخلی و خارجی، بلکه در بازارهای جهانی نیز جایگاهی ویژه برای خود دست‌وپا کرده است.

هنر «سوزن‌دوزی» یا همان «بلوچی‌دوزی» که در دستان هنرمند بانوان چابهاری به اوج کمال رسیده، فراتر از یک سرگرمی، روایتگر باورها و اسطوره‌های کهن مردمان این سرزمین است.

این صنایع دستی که با بهره‌گیری از مواد اولیه بومی تولید می‌شوند، امروزه با رویکردهای نوآورانه، در مسیر گذار از هنرهای خانگی به صنایع اشتغال‌زا قرار گرفته‌اند.

از منظر توسعه پایدار، صنایع دستی و هنرهای بومی چابهار ابزاری کلیدی برای توانمندسازی اقتصادی جوامع محلی، به‌ویژه زنان هنرمند بلوچ است؛ توجه به این میراث گران‌بها، راهکاری برای تحقق پیوند میان توسعه اقتصادی و حفاظت از اصالت‌های بومی در منطقه مکران خواهد بود.

سوزن‌دوزی بلوچی، تنها یک صنعت دستی نیست

وحیده رخشانی، معاون صنایع دستی اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی سیستان و بلوچستان در گفتگو با خبرنگار مهر، در رابطه با هنر اصیل سوز دوزی بلوچی در منطقه چابهار اظهار داشت: سوزن‌دوزی بلوچی، این هنر دیرینه و اصیل، تنها یک صنعت دستی نیست؛ بلکه تمامی هویت، تاریخ، باورها و سبک زندگی مردم بلوچ را در خود جای داده است.

وی افزود: نقوش هندسی، رنگ‌های گرم و طرح‌های بی‌نظیر این هنر، مستقیماً از طبیعت بکر مکران، اعتقادات عمیق، آیین‌های کهن و پیشینه‌ای چندین‌هزارساله منطقه الهام گرفته شده و سینه‌به‌سینه توسط بانوان هنرمند این دیار به نسل امروز منتقل شده است.

رخشانی بیان کرد: در شهرستان‌های چابهار و دشتیاری، بیش از پنج هزار هنرمند در حوزه صنایع‌دستی فعالیت دارند که بخش چشمگیری از این هنرمندان را زنان سوزن‌دوز تشکیل می‌دهند. این بانوان با ظرافت و ذوق بی‌نظیر خود، نه تنها میراث‌دار فرهنگ غنی منطقه هستند، بلکه نقش محوری در اقتصاد خانواده‌های محلی ایفا می‌کنند.

معاون صنایع دستی اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی سیستان و بلوچستان در ادامه گفت: اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی با آگاهی از این ظرفیت عظیم، اقدامات حمایتی گسترده‌ای را در دستور کار قرار داده است.

وی تصریح کرد: صدور مجوزهای تولید انفرادی و گروهی، برگزاری دوره‌های تخصصی آموزشی، معرفی هنرمندان به بانک‌های عامل جهت دریافت تسهیلات اشتغال‌زایی، ایجاد کارگاه‌های خانگی پویا، حضور فعال در نمایشگاه‌های استانی و ملی و همچنین حمایت هدفمند از بازاریابی محصولات، از جمله گام‌های اساسی برای توانمندسازی بانوان هنرمند محسوب می‌شود.

رخشانی اظهار داشت: بسیاری از بانوان بدون نیاز به سرمایه‌گذاری کلان و صرفاً با تکیه بر مهارت‌های بومی خود، در منزل به تولید محصولات اصیل اشتغال دارند و درآمدی مستقل و پایدار برای خانواده‌های خود فراهم می‌آورند.

وی بیان کرد: صنایع‌دستی امروز به یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های اشتغال پایدار در منطقه تبدیل شده و توسعه کارگاه‌های خانگی، اتصال مستقیم هنرمندان به بازارهای فروش و ایجاد بازارچه‌های دائمی، می‌تواند سهم این بخش را در اقتصاد خانوارها چندین برابر افزایش داده و از مهاجرت نیروهای بومی جلوگیری نماید.

معاون صنایع دستی اداره کل میراث فرهنگی، گرشگری و صنایع دستی سیستان و بلوچستان در پایان خاطرنشان کرد: ایجاد خوشه‌های تولیدی منسجم، حضور مستمر در نمایشگاه‌های ملی و بین‌المللی و پیگیری جدی پرونده ثبت جهانی سوزن‌دوزی بلوچ، جایگاه واقعی هنر بلوچ را در سطح ملی و جهانی تثبیت خواهد کرد.

گردشگران مهمترین خریداران سوزن دوزی بلوچی

خیرالنساء امیری، مدیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان چابهار در گفتگو با خبرنگار مهر، بیان کرد: یکی از مهمترین عوامل شناخته شدن هنرهای بومی منطقه چابهار، حضور گردشگران است؛ گسترش صنعت گردشگری در چابهار، تأثیری شگرف و دوگانه بر هنرهای بومی منطقه داشته است. بدون تردید، گردشگری مهم‌ترین بازار مصرف صنایع‌دستی محسوب می‌شود؛ هر گردشگر داخلی یا خارجی که به این خطه سفر می‌کند، علاوه بر بازدید از جاذبه‌های طبیعی و تاریخی کم‌نظیر، همواره به دنبال خرید سوغات اصیل و دست‌ساز منطقه نیز هست.

وی ادامه داد: این تقاضای رو به رشد، موجب افزایش تولید، رونق اشتغال و ارتقای درآمد هنرمندان شده است؛ بسیاری از مسافران، انگیزه اصلی سفر خود را آشنایی با فرهنگ غنی بلوچ، تماشای سوزن‌دوزی‌های چشمنواز، حصیربافی، سفالینه‌های سنتی، موسیقی محلی و آیین‌های کهن اعلام می‌کنند و این خود گواهی بر هویت فرهنگی قدرتمند چابهار است.

امیری اظهار داشت: اما در کنار این فرصت طلایی، خطر تجاری‌سازی افراطی و تولید انبوه آثار غیراصیل نیز وجود دارد که می‌تواند به اصالت و کیفیت این هنرها آسیب بزند؛ از این رو، حفظ هویت فرهنگی و کیفیت آثار، همواره باید در کانون توجه قرار گیرد.

وی تصریح کرد: در حوزه برندسازی و معرفی صنایع‌دستی، اقدامات ارزشمندی صورت گرفته است، اما هنوز به جایگاه مطلوب نرسیده است؛ برندسازی حرفه‌ای، بسته‌بندی استاندارد، بهره‌گیری از تجارت الکترونیک، حضور مستمر در نمایشگاه‌های بین‌المللی، ثبت نشان‌های جغرافیایی و توسعه بازارهای صادراتی، از مهم‌ترین برنامه‌های پیش‌روی برای معرفی صنایع و هنرهای بومی منطقه است.

مدیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی چابهار در پایان خاطرنشان کرد: بخشی از محصولات صنایع‌دستی چابهار از طریق نمایشگاه‌های بین‌المللی، تجار بخش خصوصی، گردشگران خارجی و بازارهای مرزی به کشورهای حوزه خلیج فارس، عمان، امارات و حتی برخی کشورهای اروپایی صادر می‌شود؛ که ظرفیتی عظیم برای افزایش ارزآوری و معرفی فرهنگ بلوچ به جهان است.