روزهداری برای دیابتیها؛ چگونه قند خون را ایمن کنترل کنیم؟
معاون بهداشت وزارت بهداشت توصیه کرد دیابتیها در افطار از شیرینیهای پرقند پرهیز کرده و وعدههای کمقند و متعادل مصرف کنند تا قند خون پایدار بماند.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری مهر، علیرضا رئیسی معاون بهداشت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در نشست خبری بزرگداشت روز جهانی کنترل و پیشگیری از چاقی گفت: چاقی یک معضل جهانی است و چاقی مرضی نشانهای از یکسری تغییرات در درون بدن است که درنهایت منجر به بروز این مشکل میشود.
وی افزود: بحث چاقی و تغییر وزن فقط مربوط به کاهش وزن نیست و یکی از نشانههای دیابت کنترلنشده، کاهش وزن است بنابراین صرف عدد کاهش وزن، مهم نیست.
وی ادامه داد: اگر تغییر وزن در مدتی کوتاه رخ دهد خوب نیست.
رئیسی اهمیت کنترل انسولین خون در طول روزهداری اشاره کرد و گفت: در طول خواب و ساعات روزهداری، سطح انسولین در پایینترین حد خود قرار دارد و سلولهای بدن در آرامش و بازسازی فعال هستند.
وی افزود: مصرف ناگهانی غذاهای بسیار شیرین و با شاخص گلایسمیک بالا مانند زولبیا و بامیه بلافاصله پس از افطار، باعث افزایش شدید انسولین میشود که میتواند مقاومت به انسولین، افزایش چربی و بروز چاقی و بیماریهای متابولیک را تشدید کند.
رئیسی تصریح کرد: افزایش انسولین بعد از مصرف این نوع غذاها نه تنها اثر مثبت روزهداری و آرامش سلولی را خنثی میکند، بلکه میتواند باعث افت قند خون بعدی و ایجاد احساس خوابآلودگی و خستگی شود.
معاون بهداشت با توصیه به انتخاب غذاهای سالم و با شاخص گلایسمیک پایین در وعده افطار گفت: توجه به کیفیت غذایی و پرهیز از مصرف زیاد قند و شکر، همراه با تغذیه متعادل و فعالیت بدنی، میتواند اثرات مثبت روزهداری بر سلامت متابولیک را تقویت کند و به کنترل چاقی و بیماریهای غیرواگیر کمک کند.
وی تأکید کرد: آگاهیبخشی به مردم درباره نحوه صحیح افطار و سحر، آموزش سبک زندگی سالم و رعایت الگوی غذایی مناسب، از مهمترین اقدامات پیشگیرانه وزارت بهداشت در ماه رمضان و بهطور کلی در کنترل بیماریهای غیرواگیر است.
توصیههای نهایی برای افطار سالم و ضرورت افزایش فعالیت بدنی کودکان
وی تأکید کرد: برای بهرهمندی کامل از فواید روزهداری، بهتر است وعده افطار با نوشیدن آب و مصرف مواد غذایی با شاخص گلایسمیک پایین آغاز شود و از خوردن شیرینیها و غذاهای بسیار شیرین پرهیز شود.
وی توضیح داد: مصرف زیاد شیرینی و مواد قندی ساده باعث افزایش ناگهانی انسولین میشود و در طول روز احساس گرسنگی بیشتری ایجاد میکند. در مقابل، غذاهای حاوی پروتئین کافی و فیبر بالا، پاسخ انسولینی معتدلتری ایجاد کرده و احساس سیری طولانیتری فراهم میکنند که به کنترل وزن و سلامت متابولیک کمک میکند.
رئیسی افزود: این نکات به ویژه در جامعهای مانند ایران که شیوع چاقی و اضافه وزن بسیار بالاست، اهمیت ویژهای دارد. بهطور کلی در دنیا حدود دو میلیارد نفر اضافه وزن هستند.
وی به وضعیت کودکان و نوجوانان اشاره کرد و گفت: کاهش بازیهای حرکتی و جایگزینی آن با استفاده بیش از حد از موبایل و فضای مجازی باعث شده که سطح فعالیت بدنی کودکان به شدت کاهش یابد. این روند، به ویژه در سنین مدرسه، میتواند خطر ابتلا به چاقی و بیماریهای متابولیک را افزایش دهد.
معاون بهداشت وزارت بهداشت تأکید کرد: تقویت فرهنگ فعالیت بدنی، فراهم کردن محیطهای امن برای بازی و ورزش کودکان و آموزش سبک زندگی سالم در مدارس، از جمله اقدامات ضروری برای پیشگیری از چاقی و ارتقای سلامت نسل آینده کشور است.
وی خاطرنشان کرد: رعایت نکات تغذیهای در ماه رمضان همراه با افزایش فعالیت بدنی میتواند اثرات مثبت متابولیک و پیشگیری از چاقی را تقویت کند و نقش مهمی در کاهش بیماریهای غیرواگیر در جامعه داشته باشد.
ضرورت تمرکز پیشگیری از چاقی از کودکی و شاخصهای ملی کنترل بیماریهای غیرواگیر
رئیسی با تأکید بر اهمیت مداخلات پیشگیرانه از سنین کودکی گفت: تجربه نشان میدهد اگر پیشگیری از بیماریهای غیرواگیر و چاقی تنها در بزرگسالان دنبال شود، اثر بلندمدت محدودی خواهد داشت، اما اگر از دوران کودکی آغاز شود، نتایج قابل توجه و پایداری حاصل خواهد شد.
وی افزود: والدین معمولاً نسبت به وزن و قد کودکان حساس هستند و نگرانی از اضافه وزن یا چاقی در کودکان تازه متولد شده وجود دارد، اما برای اثرگذاری واقعی، برنامههای پیشگیری باید به صورت سیستماتیک و مستمر در حوزه کودکان و نوجوانان اجرا شود.
رئیسی با اشاره به وضعیت ایران در رتبهبندی جهانی اضافه وزن و چاقی گفت: کشور ما در میان ده کشور نخست دنیا از نظر شیوع سبک زندگی نامناسب و چاقی قرار دارد و روند افزایش وزن بزرگسالان و نوجوانان طی سالهای اخیر بسیار نگرانکننده بوده است.
وی تأکید کرد: سن ابتلا به دیابت نوع ۲ در کشور کاهش یافته و امروز نوجوانان و جوانان نیز در معرض این بیماری قرار دارند، در حالی که پیشتر عمدتاً افراد بالای ۴۰ سال مبتلا میشدند. این روند نیازمند مداخلات جدی در سطح مدارس و جامعه است.
معاون بهداشت وزارت بهداشت با بیان اینکه شاخصهای ملی برای پایش وضعیت چاقی و بیماریهای غیرواگیر تهیه شده است، گفت: این شاخصها امکان بررسی وضعیت هر استان، شناسایی گروههای پرخطر و تدوین مداخلات مؤثر را فراهم میکند. کمیته ملی بیماریهای غیرواگیر با حضور ریاست جمهوری و وزیر بهداشت، استاندارها و مسئولان استانی مسئولیت نظارت و اجرای برنامهها را بر عهده دارند.
رئیسی با اشاره به عوامل موثر در بروز چاقی اظهار کرد: سابقه خانوادگی، الگوی تغذیه، میزان فعالیت بدنی و سبک زندگی از مهمترین عوامل هستند و برای موفقیت در کنترل چاقی، برنامههای جامع آموزشی، فرهنگی و ورزشی باید به صورت هماهنگ در سطح خانواده، مدرسه و جامعه اجرا شود.
پیامدهای چاقی و نقش عوامل محیطی و اجتماعی در بروز بیماریها
رئیسی در ادامه به پیامدهای متعدد چاقی و اضافهوزن اشاره کرد و گفت: یکی از مشکلات شایع در افراد دارای اضافهوزن، وقفههای تنفسی هنگام خواب است که میتواند باعث خستگی شدید، کاهش کیفیت خواب و مشکلات خانوادگی شود. این وضعیت معمولاً در افراد با شاخص توده بدنی بالا دیده میشود و مقاومت به انسولین نیز اغلب با آن همراه است.
وی افزود: داروها و آلودگیهای محیطی از جمله عوامل مهم مؤثر بر بروز چاقی هستند و آلودگی هوا و ذرات سنگین معلق در محیط میتوانند باعث مسمومیت سلولی شوند، پانکراس و تولید انسولین را مختل کرده و در نهایت منجر به دیابت و چاقی شوند.
به گفته وی؛ همچنین آلودگی آب، بهویژه با فلزاتی مانند سرب، میتواند عملکرد کبد و پانکراس را مختل کرده و مشکلات متابولیک ایجاد کند.
رئیسی تأکید کرد: وضعیت اجتماعی و اقتصادی نیز نقش مهمی در بروز چاقی دارد. افرادی که دسترسی به غذای سالم و متنوع ندارند یا مصرف فستفود و نوشابه در بین آنها بالاست، در معرض افزایش وزن و اختلالات متابولیک قرار میگیرند.
وی به اختلالات خوردن اشاره کرد و گفت: این اختلالات که در حوزه روانپزشکی طبقهبندی میشوند، میتوانند در کودکان و نوجوانان بروز کنند و علاوه بر افزایش وزن، مشکلاتی مانند کبد چرب غیرالکلی را ایجاد کنند؛ بر اساس مطالعات، بیش از ۳۰ درصد بزرگسالان دارای اضافهوزن به کبد چرب مبتلا هستند.
رئیسی همچنین به ارتباط چاقی با بیماریهای جدی دیگر اشاره کرد: افزایش وزن میتواند خطر ابتلا به برخی سرطانها، بهویژه سرطانهای سینه و دستگاه گوارش، را افزایش دهد و همچنین با ابتلا به نقرس، مشکلات مفصلی و بیماریهای متابولیک دیگر ارتباط مستقیم دارد.
وی تأکید کرد: کنترل چاقی و پیشگیری از آن نیازمند رویکردی جامع و چندبخشی است که شامل اصلاح سبک زندگی، تغذیه سالم، فعالیت بدنی کافی، کاهش آلودگی محیطی و توجه به شاخصهای اجتماعی و اقتصادی باشد تا از پیامدهای جدی سلامتی در جامعه جلوگیری شود.
