تکلیف آزادشدن کشت خشخاش در ایران مشخص شد

به گزارش اقتصاد آنلاین به نقل از ایسنا، در پی انتشار آمار‌های نادرست مبنی بر جهش ۲۵۰ درصدی سطح زیر کشت خشخاش در کشور، ستاد مبارزه با مواد مخدر با تکذیب این خبر، از آغاز مرحله اجرایی طرح کشت گیاه استراتژیک «شقایق الیفرا» خبر داد. این طرح که با هدف تأمین مواد اولیه دارو‌های مخدر پایه و جایگزینی مواد اولیه ناخالص و غیربهداشتی تدوین شده است، با تکیه بر مجوز‌های بین‌المللی و نظارت مجمع تشخیص مصلحت نظام، گامی بزرگ در جهت خودکفایی دارویی و امنیت سلامت کشور محسوب می‌شود.

تکذیب شایعه رشد کشت خشخاش؛ آمار‌های منتشر شده اشتباه است

محمد ترحمی، مدیرکل امور حقوقی و مجلس ستاد مبارزه با مواد مخدر، در واکنش به آمار‌های منتشر شده مبنی بر افزایش ۳.۵ برابری سطح زیر کشت خشخاش، ضمن تکذیب قاطع این ادعا، آنها را ناشی از «تفسیر نادرست داده‌ها» دانست. وی توضیح داد که رقم ۹ هزار هکتار مربوط به اراضی امحاشده در سال گذشته و رقم ۳۲ هزار هکتار مربوط به اراضی امحاشده در سال جاری است.

وی تأکید کرد که افزایش این آمار، نه نشان‌دهنده گسترش مزارع غیرمجاز، بلکه نشان‌دهنده «افزایش ۳.۵ برابری عملکرد دستگاه‌های مقابله‌ای و قضایی» در شناسایی و نابودی مزارع خشخاش است. ترحمی افزود که با وجود چالش‌های امنیتی و شرایط جنگی، پلیس و بسیج با شدت بیشتری با این پدیده برخورد کرده و پرونده‌های قضایی در این حوزه نسبت به سال‌های گذشته افزایش یافته است.

پایان دوران مواد اولیه غیربهداشتی؛ بحران ناخالصی‌ها در دارو‌های پایه

یکی از دلایل اصلی ورود به چرخه کشت رسمی، مشکل جدی در تأمین مواد اولیه باکیفیت برای تولید دارو‌های مخدر پایه بود. ترحمی با اشاره به آسیب‌های استفاده از مواد مخدر مکشوفه (قاچاق شده) برای فرآوری دارویی، گفت: «این مواد معمولاً دارای ناخالصی‌های بسیار بالا، فلزات سنگین و سطح پایین آلکالوئید‌های مؤثر هستند.»

وی افزود که فرآیند قاچاق این مواد (از طریق بلعیدن یا جاسازی در شکم حیوانات) باعث می‌شد منشأ این مواد به درستی پایش نشود و از نظر بهداشتی در سطح بسیار پایینی قرار داشته باشند. از آنجا که این مواد در حالت عادی باید معدوم شوند، نیاز به یک منبع کنترل‌شده و استاندارد احساس می‌شد.

شقایق الیفرا؛ گیاه استراتژیک با مجوز‌های بین‌المللی به جای کشت خشخاش

در پاسخ به این نیاز، طرح کشت «شقایق الیفرا» پس از سال‌ها بررسی و با حمایت مجمع تشخیص مصلحت نظام وارد مرحله اجرا شده است. ترحمی با اشاره به سوابق این طرح، خاطرنشان کرد که حتی در دوران مسئولیت دکتر پزشکیان در وزارت بهداشت، مجمع تشخیص مصلحت نظام پاسخ مثبت به امکان کشت این گیاه را داده بود.

این طرح تحت نظارت ستاد مبارزه با مواد مخدر، با مجوز وزارت جهاد کشاورزی و درخواست وزارت بهداشت، مسیری قانونی برای تأمین نیاز‌های پزشکی ایجاد می‌کند.

تفاوت حیاتی «الیفرا» با «خشخاش»؛ چرا این گیاه استراتژیک است؟

بخش مهمی از سوءتفاهم‌های عمومی، عدم تشخیص تفاوت میان گونه‌های مختلف شقایق است. مدیرکل امور حقوقی ستاد مبارزه با مواد مخدر در تبیین این تفاوت گفت:

گونه اوپی‌فرا (Opifera): همان خشخاش رایج است که از آن تریاک استخراج می‌شود و برای تولید مواد مخدر به کار می‌رود.

گونه الیفرا (Elifera): گونه‌ای روغنی و استراتژیک است که برخلاف خشخاش، به صورت سنتی و با تیغ زدن گیاه، ماده مخدر تولید نمی‌کند. تولید مواد مؤثر از این گونه نیازمند فرآوری‌های بسیار پیچیده و صنعتی است.

وی در پایان افزود که کشور‌های پیشرو مانند استرالیا، هند و ترکیه، این گیاه را یک محصول استراتژیک ملی می‌دانند و حتی بذر مولد آن را در اختیار کشور‌های دیگر قرار نمی‌دهند، که این امر نشان‌دهنده اهمیت بالای این گیاه در امنیت دارویی و اقتصادی است.

با آغاز مرحله اجرایی طرح کشت گیاه «شقایق الیفرا»، ایران در مسیر دستیابی به خودکفایی ۱۰۰ درصدی در تأمین مواد اولیه دارو‌های مخدر پایه قرار گرفت. این طرح که با هدف جایگزینی منابع ناخالص و تأمین مواد دارویی از منشأ استاندارد طراحی شده، با بهره‌گیری از بذر‌های مولد تولید شده در داخل و تحت نظارت شدید امنیتی و نظارتی، گامی تحول‌آفرین در امنیت سلامت و دارویی کشور محسوب می‌شود.

خودکفایی در تولید بذر؛ پایان وابستگی به منابع خارجی

محمد ترحمی، مدیرکل امور حقوقی و مجلس ستاد مبارزه با مواد مخدر، با اشاره به پیشرفت‌های علمی کشور در این حوزه، اعلام کرد که ایران برخلاف بسیاری از کشور‌های جهان، با چالش تأمین بذر مواجه نیست. وی تأکید کرد که ایران موفق شده است بذر مولد این گیاه استراتژیک را در ذخایر ژنتیکی خود حفظ کرده و حتی در مزارع تحقیقاتی، فناوری تولید و تکثیر آن را به مرحله عملیاتی برساند.

به گفته ترحمی، این دستاورد که حاصل تلاش پژوهشگران و مراکز دانشگاهی است، نوعی «انقلاب در تأمین مواد اولیه دارویی» است که کشور را از وابستگی به واردات بذر و منابع خارجی بی‌نیاز می‌کند. این بذر‌ها اکنون برای سال‌های زراعی آینده نیز ذخیره‌سازی شده‌اند تا توسعه سطح زیر کشت در آینده میسر باشد.

امنیت در زنجیره تأمین؛ از خرید تضمینی تا اسکورت پلیس

یکی از ارکان اصلی این طرح، تضمین امنیت و سلامت مسیر تولید است. برخلاف مواد مخدر مکشوفه که فاقد استاندارد بهداشتی هستند، فرآیند کشت و فرآوری شقایق الیفرا کاملاً تحت کنترل است.

جزئیات چرخه تولید و توزیع به شرح زیر است:

خرید تضمینی: شرکت‌های دارویی متقاضی، مسئولیت خرید تضمینی محصول را بر عهده دارند و نرخ خرید سالانه توسط کارگروه نظارتی تعیین می‌شود.

کنترل سخت‌گیرانه: محصول پس از برداشت، بلافاصله در محل مزرعه بسته‌بندی و پلمب شده و تحت اسکورت پلیس به کارخانه‌های فرآوری منتقل می‌شود.

نظارت بر فرآوری: تمامی مراحل از نگهداری و فرآوری تا استحصال مواد مؤثر دارویی، تحت نظارت دقیق ستاد مبارزه با مواد مخدر و وزارت بهداشت انجام می‌گیرد.

تأمین نیاز ملی: بر اساس برآورد‌های موجود، اجرای کامل این طرح می‌تواند ۱۰۰ درصد نیاز دارویی کشور به مواد مخدر پایه را از منابع داخلی و استاندارد تأمین کند.

سیاست «خودامحایی» خشخاش؛ رویکرد جدید در مقابله با کشت غیرمجاز

در بخش دیگری از اظهارات ترحمی، به پیامک‌های هشداردهنده مربوط به عواقب کشت خشخاش اشاره شد. وی تصریح کرد که این پیامک‌ها بخشی از برنامه پیشگیری از کشت غیرمجاز توسط قوه قضاییه و ستاد مبارزه با مواد مخدر است.

مدیرکل حقوقی ستاد مبارزه با مواد مخدر، از سیاست جدیدی به نام «خودامحایی» خبر داد. در این رویکرد، پیش از آنکه ضابطان قضایی وارد عمل شده و پرونده تشکیل دهند، به کشاورز اطلاع‌رسانی می‌شود که کشت انجام‌شده غیرقانونی است. در صورت امحای داوطلبانه مزرعه توسط کشاورز، از پیگیری قضایی و تعقیب کیفری وی صرف‌نظر خواهد شد.

وی افزود که این سیاست بسیار مؤثر بوده است؛ به‌طوری که در سال زراعی گذشته، حدود ۵۰۰۰ هکتار از مجموع ۳۲ هزار هکتار اراضی امحاشده، تنها از طریق همین سازوکار «خودامحایی» از بین رفته است. ترحمی همچنین تأکید کرد که در صورت کوتاهی مسئولان محلی در اجرای این دستورالعمل‌ها، با آنها برخورد خواهد شد.