باستانشناسان ردپای چهار هزار سال تاریخ را در آسیای مرکزی یافتند/ «نام من آبا است»؛ پیامی تاریخی که از دل صخرههای قزاقستان بیرون آمد
باستانشناسان در دره «بورخانسای» واقع در استان ژامبیل قزاقستان موفق به شناسایی و مستندسازی بیش از یکهزار و ۲۰۰ سنگنگاره تاریخی و یک کتیبه نادر به خط رونیک ترکی باستان شدند؛ کشفی که میتواند اطلاعات ارزشمندی درباره زندگی جوامع کوچنشین، هنر صخرهای و گسترش سواد در میان اقوام ترک در آسیای مرکزی ارائه کند.
به گزارش خبرنگار میراثآریا، این یافتهها حاصل پژوهش مشترک متخصصان مؤسسه باستانشناسی «آ.خ. مارگولان» قزاقستان است. بررسیها نشان میدهد سنگنگارههای کشفشده در پنج مجموعه مختلف در امتداد یک مسیر آبی در دره بورخانسای پراکنده شدهاند و به دورههای تاریخی گوناگون تعلق دارند.
به گفته پژوهشگران، قدیمیترین نقوش این مجموعه حدود چهار هزار سال قدمت دارند و به عصر مفرغ بازمیگردند. در میان تصاویر شناساییشده، نقش بزهای کوهی، شترهای یککوهانه، صحنههای شکار و نمادهای مرتبط با زندگی دامداری دیده میشود؛ تصاویری که بازتابدهنده شیوه زندگی و باورهای جوامع باستانی ساکن در منطقه هستند.
علاوه بر سنگنگارهها، سه گورستان باستانی با نامهای «بورخانسای ۱»، «بورخانسای ۲» و «بورخانسای ۳» نیز در این محدوده شناسایی شدهاند. بررسیهای اولیه نشان میدهد این محوطههای تدفینی به عصر آهن و دورههای میانی تاریخ تعلق دارند و بیانگر آن هستند که این دره تنها مکانی برای خلق نقوش صخرهای نبوده، بلکه بخشی از یک چشمانداز فرهنگی گسترده برای سکونت، آیینهای تدفینی و رفتوآمد جوامع انسانی به شمار میرفته است.
مهمترین بخش این کشف، شناسایی یک کتیبه کوتاه به خط رونیک ترکی باستان است که در میان سنگنگارهها حک شده است. پژوهشگران قدمت این کتیبه را بین سدههای چهارم تا دهم میلادی برآورد کردهاند. این نوشته با خط «تالاس» نگاشته شده؛ یکی از شاخههای منطقهای خط رونیک ترکان که نمونههای آن در بخشهایی از آسیای مرکزی یافت شده است.
متخصصان پس از بررسی متن توسط ولادیمیر تیشین، از برجستهترین پژوهشگران خط ترکی باستان، اعلام کردند که مضمون این کتیبه بسیار کوتاه و شخصی است و به صورت «نام من آبا است» خوانده میشود. این عبارت یکی از معدود نمونههای شناختهشده از ثبت هویت فردی در میان آثار سنگی منطقه محسوب میشود.
بوریس ژلزنیاکوف، پژوهشگر ارشد مؤسسه مارگولان، معتقد است فردی که این نوشته را حک کرده احتمالا مالک، نگهبان یا شخصی دارای جایگاه اجتماعی در منطقه بوده و با ثبت نام خود بر روی صخره، حضور و هویت خویش را جاودانه کرده است.
کارشناسان میگویند این کشف اهمیت ویژهای برای مطالعه گسترش خط و زبان ترکان در آسیای مرکزی دارد. اگرچه مشهورترین کتیبههای رونیک ترک در دره اورخون مغولستان قرار دارند، اما یافته جدید نشان میدهد سنت نگارش ترکی باستان در مناطق وسیعی از اوراسیا از جمله قزاقستان نیز رواج داشته است.
پژوهشگران همچنین تاکید کردهاند که دره بورخانسای همانند بسیاری از درهها و گذرگاههای کوهستانی آسیای مرکزی، بهعنوان یک «آرشیو فرهنگی طبیعی» عمل کرده و هزاران سال از تاریخ تعامل انسان با محیط پیرامون خود را در دل سنگها حفظ کرده است.
انتهای پیام/
