از عقدنامه امیرکبیر تا شناسنامه مشاهیر؛ روایت یک موزه متفاوت در تهران
موزه ثبت احوال تهران در جریان بازدید جمعی از خبرنگاران و اصحاب رسانه، بخشی از گنجینه اسناد هویتی و تاریخی خود را به نمایش گذاشت.
خبرگزاری مهر، گروه جامعه؛ مهسا حیدری: جمعی از خبرنگاران و اصحاب رسانه از موزه ثبت احوال بازدید کردند؛ موزهای که بخشی از اسناد هویتی و تاریخی مربوط به شخصیتهای برجسته ایران را در خود جای داده است. در این مجموعه اسناد و مدارکی از مشاهیر، هنرمندان، نویسندگان، خوانندگان و بازیگران قدیمی و همچنین اسناد مربوط به خاندان پهلوی و عقدنامه امیرکبیر نگهداری و به نمایش گذاشته شده است.
گلناز گلصباحی، نایبرئیس مجمع جهانی کمیته موزهها (ایکوم)، در گفتگو با خبرنگار مهر درباره شکلگیری و محتوای موزه ثبت احوال اظهار کرد: این موزه با رویکرد موزهدارانه و با نگاه به میراث فرهنگی و اهمیت تاریخ مؤسسات اداری در ایران شکل گرفته است. فعالیت موزه از دهه ۸۰ هجری شمسی و با همت مدیران وقت و کارشناسان سازمان آغاز شد.
وی ادامه داد: تمرکز موزه در وهله نخست بر تاریخچه شکلگیری سازمان ثبت احوال، روند ثبت و مستندسازی هویت ایرانی و همچنین چگونگی تهیه، صدور و نگهداری اسناد هویتی است. از همین منظر تلاش شده است تاریخ فعالیت سازمان در قالب اسناد و آثار مرتبط برای مخاطبان روایت شود.
گلصباحی افزود: یکی از بخشهای مهم موزه به معرفی مشاهیر و چهرههای شاخص ایران اختصاص دارد. از بزرگان و شخصیتهای تاریخی گرفته تا شهدا، هنرمندان، نویسندگان و دیگر چهرههای فرهنگی و اجتماعی، بخشی از اسناد مرتبط با آنان در این موزه گردآوری و ارائه شده است. همچنین اسنادی از خاندانهای صاحبنام ایرانی نیز در مجموعه وجود دارد.
وی با اشاره به ارزش تاریخی ساختمان موزه گفت: این بنا علاوه بر کارکرد موزهای، خود نیز دارای ارزش و اهمیت تاریخی و هنری است و در محدوده تاریخی حسنآباد تهران قرار دارد. منطقهای که این ساختمان در آن واقع شده، در دوره پیش از توسعه ناصری در حاشیه محدوده شهری تهران قرار داشت و در دوره ناصرالدینشاه توسعه یافت.
گلصباحی اضافه کرد: ساختمان فعلی در سال ۱۳۱۳ به سازمان ثبت احوال منتقل شد و از بناهای ارزشمند تاریخی این محدوده محسوب میشود. معماری این بنا نیز به مارکوف، از معماران شناختهشده آن دوره، نسبت داده میشود.
نایبرئیس مجمع جهانی کمیته موزهها (ایکوم) درباره تعداد آثار موجود در موزه نیز گفت: بر اساس فهرستبرداری اخیر، حدود ۱۶۰ اثر و سند در بخشهای مختلف موزه شناسایی و برای نمایش آماده شده است. این مجموعه تنها به یک نوع سند محدود نمیشود و نمونههایی از اسناد هویتی و شناسنامههای دورههای مختلف و همچنین اسناد مرتبط با شخصیتهای برجسته را دربرمیگیرد.
وی درباره این پرسش که آیا اسناد هویتی قدیمی بیشتر به افراد و خانوادههای طبقات بالای جامعه اختصاص داشته است، گفت: نمیتوان اسناد هویتی و مکتوبات تاریخی را تنها به طبقات بالای جامعه محدود کرد. در مجموعههای موزهای نمونههایی از اسناد مربوط به طبقات مختلف اجتماعی دیده میشود و حتی از طبقات میانی و فرودست نیز اسناد و مکتوباتی باقی مانده است که گاه با سادهترین امکانات و در عین حال با جلوههای هنرمندانه تهیه شدهاند.
در ادامه گلصباحی نیز درباره گستره اسناد موجود در این سازمان توضیح داد: سازمان ثبت احوال به عنوان مرجع ثبت هویت افراد، سوابق هویتی همه شهروندان را در اختیار دارد و شناسنامه بر اساس اطلاعات ثبتشده در این سوابق صادر میشود. به همین دلیل، گنجینه اسناد ثبت احوال تنها به افراد مشهور محدود نیست و اسناد هویتی همه افراد در این مجموعه بزرگ وجود دارد.
وی افزود: در موزه، به صورت موردی اسناد مربوط به شهدا، مفاخر و شخصیتهای شناختهشده از میان این گنجینه انتخاب و برای معرفی و نمایش ارائه شده است.
این کارشناس همچنین از برنامه برای توسعه فضای موزه خبر داد و گفت: بخش پایینی ساختمان به دلیل برخی مشکلات بنا نیازمند ساماندهی و تجهیز بود که با همکاری کارشناسان و متخصصان حوزه معماری و میراث فرهنگی، اقدامات لازم برای آمادهسازی آن در حال انجام است.
وی ادامه داد: با تجهیز بخش پایینی، امکان نمایش اسناد و آثار بیشتری از مفاخر و شخصیتهای تاریخی و فرهنگی کشور فراهم خواهد شد و مجموعه فعلی ظرفیت توسعه قابل توجهی دارد.
موزه ثبت احوال در کنار معرفی تاریخچه این سازمان، بخشی از تاریخ اجتماعی و فرهنگی ایران را نیز از مسیر اسناد هویتی روایت میکند؛ اسنادی که فراتر از کارکرد اداری، اطلاعاتی از زندگی و هویت شخصیتها و دورههای مختلف تاریخی کشور را در خود جای دادهاند.
