از خاک تا پوشاک؛ ماجرای پنبه قهوهای کارآفرین خوسفی
بیرجند- بانوی فعال حوزه صنایع دستی با اشاره به ماجرای پنبه قهوهای خوسف، میگوید: در صورت تکمیل زیرساخت ها میتوان اشتغال زایی از طریق پارچه بافی از پنبه مله را افزایش داد.
خبرگزاری مهر، گروه استان ها: سالها بود «مله» برای مردم خراسان جنوبی تنها نامی آشنا در خاطرات نسلهای گذشته بود. پنبهای با الیاف قهوهای که زمانی در میان گلولای زمینهای منطقه میرویید و از آن سجاده و پوشاک میبافتند. حالا اما همین پنبه بومی، از دل روایتهای مادران و مادربزرگها بیرون آمده و روی میز محققان نشسته است؛ قرار است الیافش اصلاح شود، به پارچه تبدیل شود و در نهایت برای دهها و شاید صدها نفر شغل ایجاد کند.
داستان «مله» امروز دیگر فقط روایت احیای یک محصول سنتی نیست؛ روایتی از پیوند کشاورزی، تحقیقات علمی، صنایع دستی و اشتغال است؛ زنجیرهای که فعالان این حوزه امیدوارند با حمایتهای مالی و ایجاد زیرساختهای فرآوری، از یک تجربه محلی به یک الگوی اقتصادی تبدیل شود.
در یک بازدید از شهرستان خوسف به سراغ معصومه کرمانی که به نوعی احیاگر پنبه مله در این شهرستان است رفتیم و از ایشان در این باره پرسیدیم و او برایمان از اقدامات خانه صنایع دستی مله در این زمینه گفت.
کرمانی با اشاره به فعالیت خانه صنایع دستی مله اظهار کرد: حدود دو سال است که مجوز خانه صنایع دستی را دریافت کردهایم و این مجموعه به عنوان نخستین خانه تخصصی صنایع دستی کشور فعالیت میکند.
وی افزود: در سالهای گذشته تلاش زیادی برای توسعه فعالیتهای تحقیقاتی و علمی درباره پنبه بومی انجام شده و جایگاه این محصول در سطح مراکز علمی کشور نیز مورد توجه قرار گرفته است.
وقتی پنبه دستساز، دیگر جوابگوی تولید نبود
این فعال حوزه صنایع دستی با اشاره به روند افزایش تولید پنبه گفت: سالها در قالب فعالیتهای حمایتی و خیریه، پنبه را به پارچه و صنایع دستی تبدیل میکردیم، اما با توسعه کشت، حجم پنبه تولیدی افزایش یافت و مسئله اصلی، فرآوری آن بود.
وی ادامه داد: یک فرد به صورت دستی نمیتواند حجم زیادی از پنبه را در ماه فرآوری کند و همین موضوع باعث شد به دنبال روشهای صنعتی برویم.
به گفته کرمانی، نخستین محموله برای فرآوری حدود ۵۰ کیلوگرم بود، اما با توسعه فعالیتها میزان پنبه فرآوریشده به حدود ۹ تن رسید؛ افزایشی که نشان داد برای ادامه مسیر دیگر روشهای سنتی به تنهایی پاسخگو نیست.
یک مشکل قدیمی؛ الیاف کوتاه
وی یکی از مهمترین چالشهای این محصول را کوتاه بودن الیاف دانست و گفت: برای اینکه بتوانیم پنبه را به شکل مناسبتری ریسندگی کنیم، نیاز داشتیم طول الیاف افزایش پیدا کند.
وی افزود: در همین راستا با مرکز تحقیقات پنبه کشور وارد مذاکره شدیم و کارشناسان پیشنهادهایی برای اصلاح فرآیند تولید و افزایش طول الیاف ارائه کردند.
احیاگر پنبه مله در خراسان جنوبی ادامه داد: امسال با همکاری مجموعههای تحقیقاتی در گرگان کشت انجام شده و مراحل بعدی نیز زیر نظر کارشناسان دنبال میشود تا مشخص شود چگونه میتوان الیاف بلندتر و مناسبتری به دست آورد.
اما شاید جذابترین بخش داستان «مله» نه در آزمایشگاهها، بلکه در خاطرات مردم منطقه باشد.
وی با اشاره به تحقیقات درباره ریشه نام «مله» گفت: سالها به دنبال معنای این واژه در منابع و فرهنگها بودم، اما به نتیجه مشخصی نرسیدم تا اینکه در اصطلاحات محلی مردم منطقه به معنای آن نزدیک شدیم.
کرمانی افزود: مردم منطقه به گل و لایی که در انتهای بندها جمع میشود «مله» میگویند و تجربه نسلهای گذشته نشان میدهد پنبه در چنین شرایطی رنگ متفاوتی پیدا میکرد.
خاطره ای از گذشتگان
وی ادامه داد: مادرم نیز نقل میکرد که هنگام برداشت پنبه، میان الیاف، رنگ قهوهای دیده میشد و مردم گذشته از این پنبه برای تولید محصولاتی مانند سجاده و پوشاک استفاده میکردند.
به گفته کرمانی، امروز همین ویژگی رنگ و الیاف، به موضوع مطالعات علمی تبدیل شده است و محققان در حال بررسی ویژگیهای این پنبه و قابلیتهای آن هستند.
پنبهای که تابستان خنک و زمستان گرم است
این فعال صنایع دستی با بیان اینکه «مله» ویژگیهای متفاوتی نسبت به پنبه سفید دارد، گفت: این الیاف خاصیت ضدحساسیت دارد، در زمستان گرما را حفظ میکند و در تابستان خنک است و به همین دلیل میتواند کاربردهای گستردهای در حوزه پوشاک داشته باشد.
کرمانی افزود: صفر تا صد پوشاک را با استفاده از همین پنبه تولید کردهایم و با وجود قیمت بالاتر محصول، استقبال مشتریان قابل توجه است؛ بهگونهای که افرادی که یک بار از این محصولات استفاده کردهاند، دوباره برای خرید مراجعه میکنند.
وی گفت: برای توسعه فعالیتها و خرید دستگاه صنعتی حدود ۱۰ میلیارد تومان تسهیلات درخواست کردهایم و وزارت میراث فرهنگی نیز قول پرداخت بخشی از تسهیلات را داده است، اما هنوز این منابع تخصیص پیدا نکرده است.
اشتغال ۱۵۰ نفر با تکمیل زیر ساخت
این فعال صنایع دستی گفت: پیشبینی ما این است که با تکمیل زیرساختها، حدود ۱۵۰ نفر به صورت مستقیم در این مجموعه مشغول به کار شوند و تعداد اشتغال غیرمستقیم نیز به مراتب بیشتر خواهد بود.
وی افزود: این اشتغال تنها مربوط به کارگاه نیست و کشاورزان، تولیدکنندگان بذر، سازندگان تجهیزات و فعالان بخشهای مختلف زنجیره تولید را نیز شامل میشود.
دختران بهزیستی؛ حلقه انسانی زنجیره «مله»
اما پایان این زنجیره قرار نیست فقط به تولید و فروش ختم شود.
وی از برنامه راهاندازی کارگاه تولیدی حمایتی برای دختران بهزیستی خبر داد و گفت: قصد داریم دختران بهزیستی در این مجموعه در زمینه گلدوزی، سوزندوزی، خیاطی، گلیمبافی و تولید انواع کیف فعالیت کنند.
کرمانی افزود: قرار است همه این محصولات با استفاده از پارچه تولیدشده از همین پنبه بومی ساخته شود.
حالا «مله» پس از سالها دوباره به نقطه آغاز بازگشته است؛ از خاک و دست کشاورز تا نخ و پارچه، از پارچه تا صنایع دستی و از صنایع دستی تا اشتغال. محصولی که روزگاری بخشی از زندگی مردم منطقه بود، امروز میتواند با کمک علم و سرمایه، بار دیگر به یکی از نشانههای اقتصاد بومی خراسان جنوبی تبدیل شود.
