آمادگی مرکز آمار برای استانداردسازی تعاریف حوزه گردشگری
رئیس مرکز آمار ایران، از آمادگی این مرکز برای به‌روزرسانی مستمر حساب گردشگری، استانداردسازی تعاریف و تولید آمارهای مورد نیاز حوزه گردشگری خبر داد.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری مهر، غلامرضا گودرزی در نشست مشترک معاونت گردشگری و مرکز آمار ایران که در معاونت گردشگری برگزار شد، با تأکید بر اهمیت آمار در حوزه گردشگری، میراث فرهنگی و صنایع دستی گفت: بدون آمار دقیق، تصمیم‌گیری بسیار دشوار است و هرچه داده‌های دقیق‌تر و کامل‌تری در اختیار سیاست‌گذاران باشد، امکان تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی مؤثرتر فراهم خواهد شد.
وی افزود: مرکز آمار ایران آمادگی دارد در تعامل با وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، آمارهای مورد انتظار این وزارتخانه را در حوزه‌های مختلف تولید کند و یکی از حوزه‌هایی که می‌توان با همکاری دستگاه‌های مرتبط نسبت به تقویت آن اقدام کرد، آمارهای مرتبط با حوزه فرهنگ و گردشگری است.
رئیس مرکز آمار ایران با اشاره به بازدیدهای استانی خود از وضعیت نظام آماری کشور اظهار کرد: در جریان بازدید از حدود ۲۳ استان، یکی از موضوعاتی که از سوی همکاران استانی وزارت میراث فرهنگی مطرح شد، کمبود آمار در حوزه‌های مرتبط با گردشگری و به‌ویژه صنایع دستی بود. در این زمینه آمادگی داریم پیشنهادهایی مانند اجرای سرشماری یا طرح‌های آماری ویژه این حوزه را با همکاری وزارتخانه بررسی کنیم.
ضرورت استانداردسازی تعاریف گردشگری
گودرزی یکی دیگر از چالش‌های نظام آماری را تعدد تعاریف و در نتیجه احتمال ایجاد پراکندگی و اختلاف در آمارها دانست و گفت: در حوزه گردشگری، ابتدا باید تعاریف مشخص و استانداردی داشته باشیم؛ برای مثال باید مشخص باشد که بر اساس چه معیارهایی یک فرد «گردشگر» محسوب می‌شود.
وی ادامه داد: مرکز آمار ایران ظرفیت قانونی و تخصصی لازم را دارد تا با همکاری وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، تعاریف آماری این حوزه را استاندارد و چارچوب مشخصی برای تولید و انتشار آمار ایجاد کند. این موضوع می‌تواند در قالب تفاهم و همکاری مشترک میان دو مجموعه دنبال شود.
سنجش اثربخشی سیاست‌های گردشگری
رئیس مرکز آمار ایران همچنین بر ضرورت ارزیابی و سنجش اثربخشی سیاست‌های اجرایی تأکید کرد و گفت: وزارتخانه‌ها سیاست‌های مختلفی را تدوین و اجرا می‌کنند و لازم است مشخص شود این سیاست‌ها تا چه اندازه به اهداف مورد نظر منجر شده‌اند.
گودرزی با اشاره به تجربه مرکز آمار ایران در اجرای پروژه‌های مرتبط با سنجش اثربخشی سیاست‌ها افزود: در این زمینه پروژه‌هایی با همکاری دستگاه‌های اجرایی انجام شده است و می‌توان از این تجربه برای ارزیابی سیاست‌های حوزه گردشگری نیز استفاده کرد. نگاه ما این است که این همکاری‌ها تداوم داشته باشد و در قالب پروژه‌های مشخص ادامه پیدا کند.
وی با بیان اینکه اجرای حساب گردشگری نباید به انتشار یک‌باره اعداد و اطلاعات محدود شود، اظهار کرد: مهم این است که این آمارها به‌روز و فرآیند تولید آنها مستمر باشد تا وزارت میراث فرهنگی بتواند در سال‌های آینده نیز سهم گردشگری در اقتصاد کشور را رصد و ارزیابی کند.
رئیس مرکز آمار ایران افزود: مرکز آمار آمادگی دارد با همکاری وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، فرآیند به‌روزرسانی این آمارها را تسریع کند و در صورت نیاز، با برگزاری جلسات فشرده کارشناسی، حتی برآوردهای زودهنگام و مقدماتی را نیز با دقت بیشتری بررسی و به سمت آمارهای رسمی و دقیق هدایت کند.
گودرزی تأکید کرد: آمار رسمی مرکز آمار ایران آثار و جایگاه ویژه‌ای در نظام آماری کشور دارد و به همین دلیل تلاش می‌کنیم با همکاری دستگاه‌های تخصصی، فرآیند تولید آمارها هرچه دقیق‌تر و سریع‌تر انجام شود.
تحول در نظام آماری کشور با تکیه بر ثبت‌های مبنا
وی با اشاره به موضوع ثبت‌های مبنا گفت: در سال ۱۴۰۶ و با استفاده از تجربه‌های به‌دست‌آمده از سرشماری ۱۴۰۵، تحول مهمی در نظام آماری کشور دنبال خواهد شد.
رئیس مرکز آمار ایران توضیح داد: در این تحول، مرکز آمار تلاش می‌کند به دستگاه‌های اجرایی برای دقیق‌تر شدن فرآیند تولید آمار کمک و مشورت ارائه دهد. قرار نیست مرکز آمار ایران همه آمارهای کشور را به تنهایی تولید کند، بلکه دستگاه‌های اجرایی نیز باید در فرآیند تولید آمار نقش داشته باشند.
گودرزی افزود: در ادامه این مسیر، با همکاری دستگاه‌ها، پایگاه‌های ثبتی مبنا شناسایی و مورد استفاده قرار خواهند گرفت تا بتوان در کوتاه‌ترین زمان ممکن آمارهای مورد نیاز کشور را تولید کرد.
وی بر ضرورت استمرار همکاری میان مرکز آمار ایران و وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی تأکید کرد و گفت: هدف این است که گزارش‌ها و آمارهای تولیدشده صرفاً منتشر نشوند، بلکه به‌صورت مستمر به‌روزرسانی شده و در فرآیند سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی و ارزیابی عملکرد مورد استفاده قرار گیرند.
در ادامه؛ نجفی، رئیس گروه خدمات مالی و بازرگانی، با اشاره به مهم‌ترین نتایج حساب گردشگری اظهار کرد: بر اساس محاسبات انجام‌شده، سهم گردشگری از تولید ناخالص داخلی در سال ۱۴۰۰، با احتساب نفت حدود ۴ درصد و بدون احتساب نفت حدود ۸ درصد بوده است.
وی افزود: بررسی مخارج مصرفی گردشگران نشان می‌دهد بیشترین سهم هزینه‌های گردشگران با اقامت شبانه به بخش‌های مرتبط با حمل‌ونقل و خدمات گردشگری اختصاص داشته است. همچنین گردشگران داخلی در سفرهای خود سهم قابل توجهی از هزینه‌ها را صرف غذا و نوشیدنی کرده‌اند، در حالی که در سفرهای خارجی، حمل‌ونقل هوایی سهم بالایی از هزینه‌های گردشگران خروجی را به خود اختصاص داده است.
نجفی ادامه داد: در میان فعالیت‌های اقتصادی نیز میزان مصرف گردشگران از عرضه برخی محصولات قابل توجه بوده است؛ به‌گونه‌ای که در سال مورد بررسی، گردشگران حدود ۲ درصد از عرضه خدمات سلامت و بهداشت و حدود ۲ درصد از عرضه صنایع دستی را مصرف کرده‌اند. همچنین سهم مصرف گردشگران از عرضه اشیا و فلزات گرانبها و سنگ‌های قیمتی حدود ۱۱ درصد و سهم حمل‌ونقل آبی حدود ۰.۰۲ درصد بوده است.
رئیس گروه خدمات مالی و بازرگانی با تأکید بر اینکه سال مورد بررسی همزمان با شیوع کرونا بوده است، گفت: بنابراین باید آثار محدودیت‌های ناشی از همه‌گیری کرونا بر سفرهای داخلی و خارجی و در نتیجه بر شاخص‌های حساب گردشگری را نیز در تحلیل نتایج مورد توجه قرار داد.
وی همچنین با اشاره به نتایج بخش اشتغال حساب گردشگری اظهار کرد: در فعالیت‌های مرتبط با آژانس‌های مسافرتی، سهم زنان در میان شاغلان مرتبط با گردشگری به حدود ۶۵ درصد می‌رسد که نشان‌دهنده نقش قابل توجه زنان در این بخش است.
نجفی خاطرنشان کرد: در مجموع، بیشترین تعداد کارکنان مرتبط با فعالیت‌های گردشگری در رشته فعالیت‌های مرتبط با خدمات مسافرتی متمرکز بوده‌اند و این موضوع اهمیت بخش گردشگری را در ایجاد اشتغال و رونق فعالیت‌های خدماتی نشان می‌دهد.
وی گفت: حساب گردشگری می‌تواند تصویری جامع از جایگاه این بخش در اقتصاد کشور، الگوی مصرف گردشگران، سهم گردشگری در فعالیت‌های مختلف اقتصادی و همچنین ظرفیت‌های اشتغال‌زایی این حوزه ارائه کند و مبنای مناسبی برای سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی در حوزه گردشگری باشد.
منیژه هادیان دهکردی، معاون پژوهشی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، با تبریک اجرای موفق طرح حساب گردشگری، این دستاورد را محصول همکاری مشترک معاونت گردشگری وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و مرکز آمار ایران دانست و گفت: پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری نیز با بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی و اجرایی خود در این موفقیت مشارکت داشته است.
وی اظهار کرد: این همکاری از سال ۱۳۹۸ آغاز شد و امروز شاهد به ثمر رسیدن این پروژه مهم و ملی هستیم. اگرچه طی این مسیر زمان قابل توجهی سپری شد، اما با توجه به پیچیدگی و گستردگی موضوع، دستیابی به چنین نتیجه‌ای نیازمند صرف زمان و انجام مطالعات و اقدامات کارشناسی گسترده بوده است.
وی با اشاره به توضیحات ارائه‌شده درباره جزئیات طرح افزود: حساب گردشگری یک پروژه پیچیده و بزرگ است که توانسته بخش‌ها و حوزه‌های مختلف مرتبط با گردشگری را به یکدیگر پیوند دهد و اطلاعات و داده‌های پراکنده در حوزه‌هایی همچون میراث فرهنگی، اقتصاد، تولید، سلامت و سایر بخش‌های مرتبط را در یک نظام منسجم گردآوری کند.
معاون پژوهشی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری ادامه داد: این انسجام اطلاعاتی امکان تحلیل و بررسی دقیق‌تر داده‌ها را فراهم می‌کند و می‌تواند زمینه را برای تصمیم‌گیری‌های مبتنی بر داده در حوزه گردشگری و سایر حوزه‌های مرتبط فراهم سازد.
هادیان دهکردی با تأکید بر اهمیت این دستاورد در حوزه حکمرانی داده تصریح کرد: اگرچه حوزه تخصصی من اقتصاد نیست، اما به نظر می‌رسد نظام حساب گردشگری می‌تواند نقش مهمی در حکمرانی داده کشور ایفا کند و از این منظر، ظرفیت بالایی برای استفاده در سیاست‌گذاری‌های کلان کشور دارد.
وی همچنین از نقش پژوهشگران و کارشناسان پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری در اجرای این طرح قدردانی کرد و گفت: دکتر رضایی، مدیر گروه گردشگری پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، از همکارانی بود که ارتباط بیشتری با این پروژه داشت و تلاش‌های مجموعه پژوهشگاه در پیشبرد این طرح قابل تقدیر است.
در پایان تفاهم‌نامه همکاری و رونمایی از طرح ملی تدوین و اجرای حساب‌های اقماری گردشگری به امضا رسید.
