«آسباد»؛ چهرهای نو از تابآوری مردم سیستان و بلوچستان/ نقش اثربخش رسانه در معرفی ظرفیتهای تاریخی گردشگری
سیستان و بلوچستان سالها در قاب رسانهها، زیر سایه کلیشههایی نظیر ناامنی و فقر محصور مانده است، اما سریال ۲۴ قسمتی «آسباد» با عبور از این روایتهای تکراری، سازههای مهندسیشده و کهن این دیار را محور قرار داده تا بار دیگر نمادهای تابآوری و تدبیر مردم این سرزمین در برابر اقلیم سخت را به مخاطب سراسری یادآوری کند.
میراث آریا: سالهاست تصویر سیستان و بلوچستان در بسیاری از آثار نمایشی، بیشتر با کلیشههایی مانند ناامنی، فقر و بیابان شناخته میشود و بخش مهمی از پیشینه تاریخی و فرهنگی این سرزمین کمتر به مخاطب سراسری معرفی شده است. در چنین شرایطی، ساخت اثری داستانی با نام و محوریت آسباد این منطقه را به یکی از نشانههای دیرپای سازگاری مردم این منطقه با طبیعت جلب کند.
سریال ۲۴ قسمتی «آسباد» به تهیهکنندگی سیدمهدی هاشمی و محمدحسین غفرانی، کارگردانی محمدرضا معینی و نویسندگی فرهاد نقدعلی در مرکز سیمافیلم تهیه شده و روزهای فرد هفته ساعت ۲۲ و ۱۵ دقیقه از شبکه یک سیما پخش میشود. داستان در روستای ملکآباد سیستان و بلوچستان آغاز میشود؛ جایی که شیردلخان، خیرخواه و محبوب روستا، همزمان با مراسم کلنگزنی یک پروژه عمرانی در آسباد قدیمی جان میبازد و روح او برای پی بردن به حقیقت، میان مردم باقی میماند. این مجموعه در مکانهایی در سیستان و بلوچستان، از جمله زاهدان و زابل، و همچنین گناباد تصویربرداری شده است. در ترکیب بازیگران نیز چهرههای شناختهشدهای چون سیامک صفری و علی اوسیوند در کنار بازیگران بومی و هنرمندان تئاتر استان حضور دارند.
آسباد؛ نشانی از توان سازگاری با اقلیم
آسبادها از سازههای تاریخی و مهندسیشدهای هستند که با بهرهگیری از بادهای ۱۲۰ روزه سیستان، نیروی لازم برای چرخاندن سنگهای آسیاب را فراهم میکردند. نام این سازهها در سریال، افزون بر اشاره به یک اثر تاریخی، یادآور شیوه زندگی و تدبیر مردمان این سرزمین در برابر شرایط اقلیمی است.
قرار گرفتن یک آسباد قدیمی در مرکز داستان و همزمانی مرگ شیردلخان با کلنگزنی یک طرح عمرانی، زمینهای برای طرح موضوع نسبت میان توسعه و حفظ میراث تاریخی ایجاد میکند. این تقابل میتواند مخاطب را با این پرسش روبهرو کند که چگونه میتوان در مناطق برخوردار از پیشینه تمدنی، مسیر توسعه را با پاسداشت هویت و میراث فرهنگی همراه کرد.
مجتبی سعادتیان در این باره اظهار کرد: تولید محتوا درباره آثار تاریخی، از فیلم و سریال گرفته تا مستندهای علمی و ویدئوهای کوتاه معرفی آثار، میتواند نقش مهمی در شناساندن بناهای تاریخی و باستانی داشته باشد.
معاون میراثفرهنگی ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی سیستان و بلوچستان افزود: با توجه به برنامههای اداره کل میراثفرهنگی سیستان و بلوچستان و مرمتهایی که در حال انجام است، تولید این محتواها میتواند مکمل فعالیتهای میدانی باشد و آثار ارزشمند استان را به مردم معرفی کند.
او بیان کرد: این معرفی از چند جهت اهمیت دارد؛ نخست اینکه آثار باستانی شناخته میشوند و آگاهیرسانی درباره آنها میتواند به حفاظت اولیه از این بناها کمک کند. بخشی از تخریبهایی که گاهی از سوی مردم و بر اثر ناآگاهی رخ میدهد، با آشنایی بیشتر با ارزش آثار قابل پیشگیری است.
سعادتیان ادامه داد: تولید محتوا همچنین میتواند برخی باورهای نادرست و خرافات درباره این آثار، از جمله تصور وجود گنج در بناهای تاریخی را روشن کند و به آگاهی مردم در این زمینه بینجامد.
معاون میراثفرهنگی ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی سیستان و بلوچستان گفت: مردم باید بهعنوان پاسداران و حافظان اصلی این آثار، نسبت به آنها دغدغهمند باشند و احساس مسئولیت کنند. اگر آثار تاریخی را متعلق به خود و شناسنامه فرهنگیشان بدانند، زمینه حفاظت از آنها نیز تقویت میشود.
او بازتاب فعالیتهای مرمتی را از دیگر کارکردهای تولید محتوا دانست و افزود: این محتواها میتوانند اقدامهایی را که برای مرمت بناها انجام شده است، به مردم معرفی کنند و در این زمینه اثرگذار باشند.
مشارکت جامعه محلی در معرفی میراث فرهنگی
سعادتیان با اشاره به اهمیت مشارکت جامعه محلی اظهار کرد: در برنامهریزی برای ثبت آثار، از جمله ثبت ملی و جهانی، یکی از موضوعهای مهم، درگیر و دخیل بودن جامعه محلی با این آثار است. افرادی که در پیرامون این بناها زندگی میکنند یا در منطقه حضور دارند، باید با این فضاها ارتباط برقرار کنند و خود را بخشی از پیکره فرهنگی آن بدانند.
معاون میراثفرهنگی سیستان و بلوچستان اضافه کرد: تولید محتوا میتواند بستری برای شکلگیری این ارتباط فراهم کند و جامعه محلی را با آثار تاریخی پیرامون خود همراه سازد.
او درباره همکاری با عوامل سریال آسباد نیز گفت: پیش از آغاز مراحل تولید، با عوامل این سریال در ارتباط بودیم و تلاش کردیم تا حد امکان مشاوره علمی ارائه دهیم تا در بازنماییها از اطلاعات علمی بهدستآمده طی سالهای گذشته استفاده کنند.
سعادتیان ادامه داد: برای تصویربرداری از بناها و آثار موجود در سطح استان نیز هماهنگیهای لازم از سوی ادارهکل میراث فرهنگی انجام شد؛ زیرا این حرکت را در راستای اهداف عالی میراث فرهنگی میدانستیم و بر همین اساس تلاش کردیم همکاری کاملی با عوامل این مجموعه داشته باشیم.
روند تولید و تأکید بر ثبت جهانی
رضا بارانی نیز گفت: درباره فیلمهایی که با موضوع معرفی استان و ظرفیتهای گردشگری آن ساخته میشوند، تاکنون حرکت خاصی انجام نشده، مطالبی که درباره سریال آسباد منتشر شده، متین بوده، اما درباره این مجموعه انتقادهایی هم مطرح است.
رئیس اداره میراثفرهنگی شهرستان هامون افزود: سریال آسباد از نظر گردشگری، بههرحال نوعی تبلیغ برای سیستان و بلوچستان به شمار میرود و بهتر است در کنار پرداختن به این موضوع، بر ثبت جهانی آسبادها هم تمرکز کنیم.
او بیان کرد: چند سال است سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد یونسکو با ثبت جهانی آسبادهای ایرانی بهعنوان میراث مشترک بشری موافقت کرده است. در حال حاضر و در سال ۱۴۰۵، یونسکو برای ثبت جهانی این آثار برنامهریزی کرده و در سطح استان نیز کارگروه ثبت جهانی آسبادها تشکیل شده است.
بارانی گفت: مردادماه امسال جلسه این کارگروه به همت اداره کل میراثفرهنگی در استانداری برگزار شد و تقریباً همه دستگاههای استان در موضوع ثبت جهانی آسبادها مشارکت دارند و برای پیشبرد این پرونده همکاری میکنند.
آسبادها؛ از میراث تاریخی تا ظرفیت گردشگری
رئیس اداره میراثفرهنگی شهرستان هامون افزود: سریال آسباد میتواند حرکت مناسبی باشد تا در پیوستهای فرهنگی ارائهشده به یونسکو نشان دهیم که نسبت به آسبادها تمایل فرهنگی و نگاه اجتماعی وجود دارد؛ موضوعی که میتواند امتیاز مثبتی در مسیر ثبت جهانی این آثار باشد.
او گفت: کیفیت ساخت و مسیر تدوین سناریوی این سریال می توانست بهتر باشد و در روند تولید آن، نظر تاریخی و تخصصی از دیگر کارشناسان نیز گرفته میشد با این وجود، چون این اثر نخستین کاری است که با تکیه بر ظرفیت تاریخی و فرهنگی منطقه ساخته شده، به نظر من حرکت بسیار خوبی بوده است.
بارانی ادامه داد: شهرستان هامون در مقایسه با بسیاری از شهرستانهای کشور، شمار زیادی اثر تاریخی دارد و ۴۷۶ اثر آن در فهرست میراث ملی ثبت شده است که برنامههایی از این دست میتوانند ظرفیتهای گردشگری شهرستان را معرفی کنند.
رئیس اداره میراثفرهنگی هامون با اشاره به ظرفیت گردشگری تاریخی شهرستان هامون و حوزه سیستان اظهار کرد: میتوان این ظرفیت را با منابع نفتی خوزستان مقایسه کرد. در کشور منابع نفتی وجود دارد که در خوزستان از حالت بالقوه خارج شده و به بالفعل رسیدهاند؛ به این معنا که عنوان آنها از منبع به ذخیره تغییر کرده است. در شهرستان هامون نیز آثار تاریخی منابعی هستند که بهتدریج و با شکلگیری سازوکارهای لازم، در مسیر تبدیل شدن به ذخایر گردشگری قرار میگیرند.
او افزود: در حوزه سیستان، شمار ظرفیتهای تاریخی قابل بهرهبرداری و استفاده گردشگری بهتدریج در حال افزایش است. از این پس لازم است بخش خصوصی، مردم و مجموعههای اداری و سازمانی نگاه خود را به این ظرفیتها معطوف کنند تا زمینه حضور گردشگران، بهویژه گردشگران تخصصی حوزه تاریخ، در سیستان فراهم شود. با تقویت این ظرفیتها میتوان امیدوار بود که حوزه سیستان به قطب گردشگری تاریخی شرق کشور تبدیل شود.
روایتی که میتواند فراتر از قاب تلویزیون برود
سریال «آسباد» میتواند توجه مخاطبان را به میراث تاریخی و فرهنگی سیستان و بلوچستان جلب کند؛ استانی که آسبادها و صدها اثر ثبتشده، تنها بخشی از ظرفیتهای آن برای روایت داستانها و معرفی تاریخ منطقه است. حضور بازیگران بومی در کنار چهرههای شناختهشده و تصویربرداری در لوکیشنهای استان نیز فرصتی برای دیدهشدن هنرمندان و فضاهای تاریخی این منطقه فراهم میکند.
با این حال، معرفی میراث فرهنگی در آثار نمایشی نیازمند دقت تاریخی و بهرهگیری از نظر کارشناسان است. از سوی دیگر، همانگونه که مسئولان میراث فرهنگی تأکید کردهاند، اثرگذاری چنین آثاری زمانی بیشتر میشود که آگاهیبخشی، مشارکت جامعه محلی و برنامهریزی برای حفاظت و ثبت جهانی نیز در کنار آن دنبال شود.
پیوند میان روایت هنری، پژوهش تاریخی و برنامههای گردشگری میتواند زمینه را برای شناساندن دقیقتر آسبادها و دیگر آثار سیستان و بلوچستان فراهم کند.
انتهای پیام/
