رونق هنر سه هزار ساله در راین؛ زنان هم چاقوساز شدند
کرمان- شهر تاریخی راین در دامنه کوه هزار، افزون بر ارگ خشتی کهن خود، هنر سه هزار ساله چاقو سازی را نیز در سطح جهانی مطرح کرده است.
خبرگزاری مهر – گروه استان ها: شهر راین به عنوان یکی از پنج شهر ملی صنایعدستی استان کرمان، مهد هنر اصیل چاقوسازی است؛ هنری که قدمتی همپای ارگ تاریخی این شهر دارد و امروز با حضور حدود ۱۸۰ هنرمند در دهها کارگاه فعال نقشی تعیینکننده در اقتصاد، اشتغال و هویت فرهنگی این دیار کویری ایفا میکند.
در سایهسار ارگ تاریخی راین، صدای چکشهایی که بر روی فلز داغ فرود میآید، نوای زندگی و هنری ماندگار را سر میدهد.
هنر چاقوسازی راین، میراثی که از نسلی به نسل دیگر انتقال یافته این روزها به یکی از مهمترین ظرفیتهای اشتغال و صنایعدستی منطقه تبدیل شده است.
قدمت هنر چاقوسازی و چلنگری در راین، به بلندای ارگ تاریخی این شهر میرسد.
راین که در گذشته محل ییلاق بسیاری از عشایر چادرنشین استان کرمان بوده، در فصل تابستان رونق بیشتری به خود میدیده است.
برخی منابع از قدمتی سه هزارساله برای صنعت فلزکاری در این خطه حکایت دارند و چاقوسازی را از هنرهای بومی و قدیمی این شهر میدانند که شاید قدمت آن به اوایل ساختن ارگ راین بازگردد.
راین با فاصله حدود ۱۰۰ کیلومتری از مرکز کرمان، شهری تاریخی و توریستی و یکی از قطبهای مهم گردشگری جنوبشرقی استان کرمان به شمار میرود.
صدای چکش آهنگر، قلب تپنده اقتصاد راین
امروز، شهر راین بهعنوان مرکز اصلی چاقوسازی و چلنگری در استان کرمان شناخته میشود.
بر اساس آخرین آمار، حدود ۱۸۰ هنرمند صنعتگر در این شهر به حرفهی چاقوسازی مشغول هستند.
چاقوسازی راین با همان ابزارآلات ساده سنتی از جمله کوره، سندان، قیچی آهنبر، اره، دریل، متهکمانه، سمبه، انواع چکش آتشکاری، انبردست، سنگساب و گیره انجام میپذیرد، هرچند در چند دهه اخیر برخی ابزارها مانند دریل و ساب از نوع برقی شدهاند. اما دسته های چاقو امثرا از چوب و یا شاخ حیوانات است.
کیفیت و نحوه ساخت؛ هنری اصیل با مواد اولیه بومی
یکی از ویژگیهای مهم چاقوسازی در راین، کیفیت محصول، روش تولید و استفاده از مواد اولیه سنتی و بومی است.
چاقوی ساختهشده توسط هنرمندان این شهر، به جز بعد کاربردی، زیبایی فراوان و ارزش هنری بالایی دارد. گرچه چلنگری (آهنگری) نسبت به چاقوسازی از ارزش هنری کمتری برخوردار است، اما هر دو این هنرها در کنار یکدیگر، هویت صنعتی‑دستی راین را شکل دادهاند.
درآمد زایی و تأثیر بر زندگی مردم منطقه
چاقوسازی در راین، فراتر از یک هنر، یکی از مشاغل و روشهای اصلی کسب درآمد مردم این شهر محسوب میشود.
این هنر- صنعت، نقش مهمی در اقتصاد خانوادهها و اشتغالزایی پایداردر منطقه ایفا میکند و زمینهساز افزایش درآمد خانوارها شده است.
محصولات چاقوسازی راین علاوه بر جنبه کاربردی و هنری، مشتریان خود را در شهرهای بزرگ کشور یافته و به بازارهایی بین المللی نیز راه یافته است که این امر نشاندهنده اعتبار و شهرت چاقوی راین در سطح ملی است.
گفتنی است شهر راین به عنوان یکی از شهرهای ملی صنایعدستی استان کرمان، سالانه محصولات متنوعی از جمله انواع چاقو، کارد، ساتور، قفل و دیگر دستساختههای فلزی را به بازارهای داخلی و خارجی عرضه میکند و صنعت چاقوسازی آن، نقشی اساسی در اقتصاد و اشتغال منطقه ایفا میکند.
با وجود استفاده از ابزارهای سنتی، هنرمندان راین توانستهاند با تکیـه بر کیفیت و اصالت محصول، جایگاه خود را در بازار حفظ کنند.
در شرایطی که در برخی شهرهای دیگر، چاقوسازی با کمک دستگاههای صنعتی انجام میشود، هنرمندان راین همچنان به شیوه سنتی به تولید ادامه میدهند و این اصالت، خود به مزیت رقابتی آنها تبدیل شده است.
زنان هم دست به کار شدند
در کنار هنرمندان مرد، زنان نیز سهم قابل توجهی در پویایی و تداوم هنر چاقوسازی راین دارند و در این صنعت، نقشی فراتر از یک حاشیه ایفا میکنند.
این حضور فعال، نشاندهندهٔ عزم و ارادهٔ زنان برای حفظ و اعتلای این میراث کهن است.
اگر چه آمار دقیقی از تعداد بانوان شاغل در این حوزه در دسترس نیست، اما شواهد نشان میدهد که آنها در کنار مردان، در چرخه تولید این محصول نقش دارند و با تلاش خود، به اقتصاد خانواده و منطقه رونق میبخشند.
این مشارکت، چاقوسازی راین را از یک صنعت صرفاً مردانه خارج کرده و به یک فرصت شغلی فراگیر برای تمام اقشار جامعه تبدیل کرده است.
فاطمه افضلی یکی از بانوان چاقو ساز راینی است که به خبرنگار مهر می گوید: سه برادرم و همسرم در زمینه چاقو سازی فعال هستند، پدر و پدربزرگ من هم چاقو ساز هستند.
وی گفت: دو پسرم و یکی از دخترانم هم در این زمینه فعال هستند و دلیل اصلی آن هم این است که این هنر نسل به نسل در خانواده ما چرخیده است.
وی در خصوص ورود بانوان به این صنعت گفت: وقتی بازار کار خوب است و مشتری در داخل و خارج از کشور داریم چرا نباید بانوان در این زمینه فعال باشند؟
وی بیان کرد: تعدادی زیادی از بانوان در سال های اخیر در این زمینه فعال شده اند و چاقو سازی جزیی از زندگی ما شده است.
حضور زنان، پویایی و نوآوری را به هنر چاقوسازی افزوده است
بخشدار راین در گفتگو با مهر با تأکید بر نقش محوری بانوان در تحول صنعت چاقوسازی این شهر، گفت: حضور زنان کارآفرین، این هنر ثبتشده ملی را از قالب سنتی و مردانه خارج کرده و با ایجاد نوآوری در طراحی و تولید، چهرهای تازه از این صنعتِ کهن به نمایش گذاشته است.
به گفته حمیدرضا مومنینیا، دقت و ظرافت بانوان راینی در مراحل حساس ساخت چاقو، امروز به مزیتی رقابتی برای این هنر اصیل تبدیل شده است.
وی با اشاره به جایگاه ویژه این هنر در معادلات اقتصادی و فرهنگی منطقه، اظهار داشت: چاقوسازی راین که قدمتی دیرینه و ثبتشده در فهرست میراث ملی دارد، امروز به یکی از ظرفیتهای مهم اشتغالزایی در شهرستان تبدیل شده است و در این میان، سهم بانوان در توسعه و پویایی این صنعت، نقشی غیر قابلانکار است.
وی با بیان اینکه صنعت چاقوسازی راین دیگر محدود به کارگاههای سنتی با نیروی کار مردانه نیست، تصریح کرد: ورود بانوان کارآفرین به این عرصه، افقهای تازهای را پیش روی این هنر گشوده و موجبات نوآوری در طراحی، فرمدهی و حتی روشهای بازاریابی را فراهم کرده است.
بخشدار راین در ادامه با تأکید بر اینکه مراحل مختلف تولید چاقو – از سرخکردن فولاد و چکشکاری تا فرمدهی و نصب دسته – نیازمند دقتی فراتر از اندازه است، خاطرنشان کرد: این دقت و ظرافت در آثار تولیدی بانوان چاقوساز راین بهوضوح مشهود است و آنها توانستهاند با بهرهگیری از مهارتهای فردی و الهام از تجربهی پیشینیان، کیفیت محصولات را به سطحی بالاتر ارتقا دهند.
مومنینیا، گفت: بانوان راینی، نه تنها یک صنعت را احیا کردهاند، بلکه با تلاش بی وقفه خود، نقشی تازه بر اقتصاد این دیار رقم زدهاند.
وی در پایان بر ضرورت حمایتهای بیشتر از این قشر تأکید کرد و گفت: با برنامهریزی اصولی، تأمین تسهیلات و فراهمسازی بسترهای آموزشی، میتوان مسیر توسعهی این هنر صنعتی را هموارتر ساخت و زمینهی حضور گستردهتر بانوان در عرصههای تولید و کارآفرینی را فراهم کرد.
گرانی مواد اولیه و نبود بستهبندی مناسب
استاد حسین رجبقانع، از پیشکسوتان صنعت چاقوسازی راین، نیز در گفتگو با مهر با اشاره به قدمت این هنر در منطقه، گفت: چاقوهای راینی علاوه بر کاربردهای روزمره، در ساخت برخی از وسایل جراحی بیمارستانها نیز به کار میروند و این نشان از کیفیت و دقت بالای محصولات هنرمندان این دیار دارد.
وی با بیان اینکه تیغههای تولیدی در راین از استحکام و کیفیت بالایی برخوردار هستند، تصریح کرد: استفاده از مواد اولیه مرغوب و روشهای سنتی در کنار مهارت ذاتی هنرمندان، باعث شده تا چاقوهای راینی نهتنها در سطح کشور، بلکه در برخی کشورهای خارجی نیز مشتریان خاص خود را داشته باشند.
وی ادامه داد: جالب اینجاست که دقت و ظرافت به کار رفته در این محصولات، موجب شده تا امروزه برخی از وسایل جراحی مورد استفاده در بیمارستانها نیز توسط هنرمندان چاقوساز راین ساخته شود.
رجب قانع، با اشاره به عوامل مؤثر در تداوم این هنر، گفت: حمایتهای معاونت صنایعدستی استان، نقش بسیار مهمی در جلوگیری از منسوخ شدن این صنعت داشته است.
این پیشکسوت چاقوسازی در ادامه به چالشهای پیش روی این صنعت اشاره کرد و افزود: گرانی مواد اولیه و همچنین نبود بستهبندی مناسب برای عرضه محصولات، از جمله مشکلاتی است که فعالان این حوزه با آن دستوپنجه نرم میکنند؛ با این حال، امیدواریم با برنامهریزی اصولی و حمایتهای هدفمند، این موانع نیز برطرف شود.
وی با ابراز خوشبینی نسبت به آینده این هنر، خاطرنشان کرد: حضور نسل جدید بهویژه بانوان هنرمند در این عرصه، تحولی تازه در صنعت چاقوسازی راین ایجاد کرده و نویدبخش روزهای روشنی برای این هنر است.
وی افزود: تعامل هنرمندان مناطق مختلف کشور میتواند راهگشای دستیابی صنایعدستی به بازارهای جهانی باشد.
رجبقانع، در پایان از همه دستاندرکاران حفظ و اعتلای این میراث ارزشمند قدردانی کرد و گفت: چاقوسازی راین سرمایهای بزرگ برای منطقه و کشور است و امیدوارم نسلهای آینده نیز با حفظ اصالت و بهرهگیری از نوآوری، به غنای این هنر بیفزایند و نام راین را در جهان ماندگار کنند.
باید گفت حمایت از صنعت چاقوسازی راین، علاوه بر حفظ یک میراث ارزشمند، میتواند به رونق اشتغال، توسعه گردشگری و افزایش تولید در این منطقه منجر شود.
با توجه به اینکه راین به عنوان یکی از شهرهای ملی صنایعدستی استان کرمان شناخته شده، انتظار میرود با برنامهریزی اصولی و حمایتهای هدفمند، این هنر دیرینه بتواند جایگاه شایسته خود را در سطح ملی و حتی فراملی تثبیت کند.
