خبرنگار، راوی میراثی که باید به آینده برسد

پویا طالب‌نیا، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان کردستان در یادداشتی نوشت: میراث‌فرهنگی، پیش از آنکه در بناها، محوطه‌ها، اشیای تاریخی و موزه‌ها معنا پیدا کند، در روایت انسان‌ها زنده است؛ در قصه‌هایی که نسل به نسل منتقل شده‌اند، در آیین‌هایی که هنوز در حافظه جامعه جریان دارند و در فرهنگی که اگر دیده و روایت نشود، به‌تدریج از حافظه عمومی فاصله خواهد گرفت.

از این منظر، خبرنگار در حوزه میراث‌فرهنگی تنها گزارشگر یک رویداد یا بازتاب‌دهنده اخبار یک مجموعه اداری نیست؛ او بخشی از زنجیره حفاظت از حافظه تاریخی و فرهنگی جامعه است.

۱۷ مرداد، روز خبرنگار، فرصتی است برای قدردانی از اصحاب رسانه و در عین حال یادآوری این حقیقت که توسعه فرهنگی و گردشگری، بدون روایت درست و حرفه‌ای از داشته‌های یک سرزمین، نمی‌تواند به جایگاه شایسته خود برسد.

کردستان استانی است که بخش مهمی از ظرفیت آن در لایه‌هایی نهفته است که شاید در نگاه نخست دیده نشوند؛ از چشم‌اندازهای فرهنگی و تاریخی و معماری بومی گرفته تا آیین‌ها، موسیقی، زبان، صنایع‌دستی، شیوه‌های زندگی و میراث ناملموسی که بخشی از هویت مردم این سرزمین را شکل داده‌اند.

رسانه می‌تواند این ظرفیت‌های پراکنده را به یک روایت منسجم از کردستان تبدیل کند، روایتی که هم هویت مردم استان را تقویت کند و هم زمینه معرفی آن به ایران و جهان را فراهم آورد.

امروز گردشگری بیش از آنکه تنها به مقصد و جاذبه وابسته باشد، به «تجربه» و «روایت» وابسته است؛ گردشگر پیش از آنکه به یک بنا، روستا، محوطه تاریخی یا جشنواره سفر کند، با تصویری که از آن مقصد در ذهن خود ساخته است تصمیم می‌گیرد، این تصویر را تا حد زیادی رسانه‌ها و روایتگران فرهنگی شکل می‌دهند.

به همین دلیل، خبرنگار حوزه میراث‌فرهنگی و گردشگری باید بتواند فراتر از معرفی یک جاذبه، داستان پشت آن جاذبه را کشف و روایت کند؛ داستان مردم، تاریخ، فرهنگ، طبیعت و سبک زندگی‌ای که یک مقصد را از سایر مقاصد متمایز می‌کند.

در کردستان، این رسالت اهمیت بیشتری دارد، معرفی استان نباید به چند تصویر تکراری از طبیعت و جاذبه‌های شناخته‌شده محدود شود؛ ظرفیت واقعی کردستان، مجموعه‌ای به‌هم‌پیوسته از میراث ملموس و ناملموس، فرهنگ بومی، هنر، صنایع‌دستی، موسیقی، آیین‌ها، روستاهای تاریخی، منظرهای فرهنگی و توانمندی‌های جامعه محلی است.

از این منظر، رسانه می‌تواند از «معرفی جاذبه» به «برندسازی مقصد» برسد.

این تغییر نگاه، برای توسعه گردشگری استان ضروری است؛ اگر قرار است گردشگری به یک فعالیت اقتصادی پایدار تبدیل شود، باید روایت درستی از مقصد شکل گیرد؛ روایتی که سرمایه‌گذار را به فرصت‌های اقتصادی، گردشگر را به تجربه‌ای متفاوت و جامعه محلی را به ارزش اقتصادی میراث خود متصل کند.

در این میان، نقش خبرنگار تنها تبلیغ و تعریف نیست، نقد تخصصی و مطالبه‌گری مسئولانه نیز بخشی از رسالت رسانه است؛ حفاظت از آثار تاریخی، ساماندهی محوطه‌ها، کیفیت خدمات گردشگری، وضعیت زیرساخت‌ها، حفظ اصالت صنایع‌دستی و توجه به حقوق جامعه محلی، موضوعاتی هستند که نیازمند نگاه دقیق، کارشناسی و مستمر رسانه‌ها هستند.

مدیریت فرهنگی و گردشگری نیز زمانی می‌تواند تصمیم‌های دقیق‌تری اتخاذ کند که صدای جامعه، فعالان این حوزه و نقدهای کارشناسی را بشنود؛ از این منظر، رسانه نه بیرون از فرآیند مدیریت، بلکه بخشی از اکوسیستم توسعه فرهنگی و گردشگری است.

در سال‌های اخیر، ابزارهای دیجیتال و شبکه‌های اجتماعی نیز شیوه معرفی مقاصد گردشگری را دگرگون کرده‌اند؛ امروز یک گزارش تصویری، روایت مستند، عکس حرفه‌ای یا محتوای دقیق می‌تواند در کوتاه‌ترین زمان، یک مقصد کمتر شناخته‌شده را به مخاطبانی در سراسر کشور و حتی خارج از مرزها معرفی کند.

اما در همین فضای پرسرعت، خطر سطحی‌سازی و کلیشه‌ای شدن روایت‌های فرهنگی نیز وجود دارد، بنابراین کردستان بیش از هر زمان دیگری به رسانه متخصص، روایتگر و مسئول نیاز دارد؛ رسانه‌ای که در معرفی فرهنگ و میراث استان، میان جذابیت رسانه‌ای و اصالت فرهنگی تعادل برقرار کند.

خبرنگاران حوزه میراث‌‎فرهنگی در حقیقت در نقطه اتصال هویت، آگاهی و توسعه اقتصادی ایستاده‌اند. یک گزارش دقیق درباره یک اثر تاریخی می‌تواند به مطالبه‌ای برای حفاظت از آن تبدیل شود؛ یک روایت درست از یک آیین بومی می‌تواند به حفظ آن برای نسل آینده کمک کند و یک معرفی حرفه‌ای از یک مقصد گردشگری می‌تواند فرصت اقتصادی تازه‌ای برای جامعه محلی ایجاد کند.

به باور من، یکی از مهم‌ترین ماموریت‌های رسانه در کردستان، کمک به تبدیل میراث‌فرهنگی از یک «دارایی تاریخی» به یک سرمایه فرهنگی و اقتصادی پایدار است؛ سرمایه‌ای که باید هم حفظ شود، هم به نسل آینده منتقل شود و هم در چارچوب اصول توسعه پایدار، برای بهبود معیشت جوامع محلی و رونق گردشگری به کار گرفته شود.

در روز خبرنگار، از همه خبرنگاران، عکاسان، مستندسازان، فعالان رسانه‌های محلی و تخصصی و تمامی کسانی که با قلم، تصویر و روایت خود، میراث و ظرفیت‌های فرهنگی و گردشگری کردستان را به جامعه معرفی می‌کنند، صمیمانه قدردانی می‌کنم.

یاد و خاطره خبرنگارانی را که در مسیر انجام رسالت حرفه‌ای خود جان باخته‌اند، گرامی می‌دارم و برای همه اصحاب رسانه، دقت در روایت، شجاعت در پرسش، انصاف در نقد و عشق به حقیقت آرزومندم.

امیدوارم در مسیر پیش‌رو، همکاری میان مجموعه میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی و رسانه‌های استان بیش از گذشته تقویت شود و با کمک یکدیگر بتوانیم روایت تازه‌ای از کردستان ارائه کنیم؛ روایتی که در آن میراث، هویت، گردشگری، اقتصاد محلی و آینده نسل‌های بعد، در کنار یکدیگر دیده شوند.

۱۷ مرداد، روز خبرنگار، بر همه روایتگران فرهنگ، حافظان حقیقت و راویان شایسته سرزمین ایران مبارک باد.

انتهای پیام/