جزیره قشم؛ تاریخ، جغرافیا، اقتصاد

دنبال تجربه‌ای متفاوت در دل خلیج فارسید؟ قشم با چشم‌اندازهای دست‌نخورده و زیست‌بوم کم‌نظیرش شما را فرامی‌خواند. این جزیره با آب‌وهوای گرم و مرطوب و موقعیت خاص طبیعی‌–تاریخی، مقصدی مناسب برای طبیعت‌گردها و شیفتگان تاریخ به شمار می‌آید. مرور دیدنی‌های قشم و شناخت سیمای جغرافیایی آن، شروع هوشمندانه‌ای برای برنامه‌ریزی یک سفر به‌یادماندنی به این نگین جنوبی ایران است.

چهره جغرافیایی قشم

این جزیره از سمت شمال با بندرعباس، بخش خمیر و بخشی از شهرستان بندرلنگه همسایه است؛ در شمال‌شرق به هرمز می‌رسد؛ شرق آن به لارک، جنوبش به هنگام و جنوب‌غربی‌اش به تنب بزرگ و کوچک و ابوموسی محدود می‌شود.

نزدیک‌ترین بندرِ سرزمین اصلی به قشم، بندرعباس است و فاصله آن تا سربندر قشم حدود ۸/۱۰ مایل دریایی (نزدیک به ۲۰ کیلومتر) برآورد می‌شود.

قشم در رده مناطق بسیار گرم و مرطوب قرار می‌گیرد و رطوبت نسبی در آن بالاست. میانگین سالانه دما حوالی ۲۶ درجه سانتی‌گراد است و میانگین بیشینه و کمینه روزانه به ترتیب حدود ۳۳ و ۱۸ درجه سانتی‌گراد گزارش می‌شود. دامنه تغییرات دما میان فصل‌ها چشمگیر است.

میانگین ارتفاع جزیره از سطح دریا حدود ۶ متر است. میانگین رطوبت به ۶۶.۳ درصد می‌رسد و بارش سالانه میانگین در حدود ۱۸۳.۲ میلی‌متر ثبت شده است. مناسب‌ترین فصل‌های سفر به قشم پاییز، زمستان و اوایل بهار هستند.

دسترسی به قشم با هواپیما، خودروی شخصی، اتوبوس دریایی، اتوبوس بین‌شهری و همچنین قطار ممکن است.

• با هواپیما

پرواز، سریع‌ترین و راحت‌ترین راه است. مسیر تهران–قشم حدود ۱.۵ ساعت طول می‌کشد. از شهرهایی مانند شیراز، اصفهان، مشهد و تهران پرواز مستقیم برقرار است و از قشم نیز می‌توان به مقاصدی چون دبی و مسقط پرواز کرد.

• با اتوبوس دریایی

اگر از بندرعباس حرکت می‌کنید، از اسکله شهید حقانی با اتوبوس‌های دریایی راهی قشم شوید؛ این سفر تقریبا ۵۰ دقیقه زمان می‌برد.

• با اتوبوس زمینی

برای مبداهایی در استان فارس مانند شیراز، جهرم، لارستان، گراش، اوز، خنج و نیز شهرهای استان بوشهر، سوار اتوبوس شوید و از مسیر بندر پل وارد جزیره گردید. این اتوبوس‌ها در قشم و درگهان (حدود نیم ساعت دورتر از قشم) توقف دارند. مدت سفر بسته به شهر مبدا متغیر است.

• با قطار

زمان سفر ریلی تهران تا بندرعباس تقریبا ۲۲ ساعت است. بعد از رسیدن به ایستگاه بندرعباس، با تاکسی یا مینی‌بوس به اسکله شهید حقانی بروید و سپس با اتوبوس دریایی به قشم برسید.

• با ماشین شخصی

مسیر نخست: از یزد و سیرجان به بندرعباس بروید و پس از آن در بندر پل، خودرو را با شناور خودروبر (لندینگ‌کرافت) به بندر لافت منتقل کنید. از لافت تا شهر قشم حدود ۸۰ دقیقه رانندگی در پیش است.

مسیر دوم: از اصفهان، شیراز، جهرم و لار عبور می‌کند و همانند مسیر اول در نهایت باید خود را به بندر پل برسانید.

ترکیب جمعیتی و پایه‌های اقتصاد قشم

بر پایه سرشماری ۱۳۹۵، جمعیت جزیره قشم ۱۴۸٬۹۹۳ نفر ثبت شده است.

بیش از ۱۰۰ واحد صنعتی در منطقه فعال‌اند؛ از ذوب روی و تولید آلیاژهای گوناگون تا ساخت لوله‌های صنعتی، انواع سیمان و موارد مشابه در قشم انجام می‌شود.

افزون بر این، کالاهایی مانند توتون و تنباکو، نمک و گوگرد، خاک سیمان، مواد پلاستیکی، کاغذ و مقوا، چدن، فولاد و آهن، مصنوعات چدنی، سرب، راکتورهای هسته‌ای و دیگ‌های بخار و نیز ماشین‌آلات و قطعات‌شان در قشم تولید و به مقاصد مختلف صادر می‌گردد.

گردشگری نیز یکی از ارکان مهم اقتصاد جزیره است و هر سال میزبان جمعیت زیادی از مسافران داخلی و خارجی می‌باشد. مراکز خرید متعدد، ظرفیت خدماتی و تجاری قشم را تقویت کرده‌اند.

گذشته و رویدادهای تاریخی قشم

در روزگار ساسانیان این جزیره را «ابرکاوان» (Abarkāvān) می‌نامیدند؛ واژه‌ای با ریشه «از تبار کاوه». میان سال‌های ۶۴۳–۴۴ میلادی فرماندار عربِ بحرین و عمان برای تصرف جزیره یورش آورد و در اینجا نبردی میان نیروهای ایرانی و عرب رخ داد.

در آغازین سده‌های پس از اسلام، قشم سرزمینی آباد با روستاها و کشتزارهای پربار، نخلستان‌ها و باغ‌های میوه بود و به عنوان پایگاهی فعال در دریانوردی و تجارت (و تأمین آب شیرین کشتی‌ها) شناخته می‌شد.

نزدیک به پایان عصر اموی، جزیره پناهگاه گروهی از خارجیان شد. در یورش مغولان به ایران، قشم به تصرف آنان درآمد اما سپس به دست اتابکان فارس بازپس‌گیری شد و اهمیت خود را بازیافت.

پرتغالی‌ها از ۱۵۰۷ تا ۱۶۲۲ میلادی بر هرمز و قشم مسلط بودند.

در ۱۶۲۲ میلادی، هم‌زمان با پادشاهی شاه عباس صفوی، دولت ایران برای آزادسازی قشم اقدام کرد و امام‌قلی‌خان، سردار نامدار صفوی، جزیره را از سیطره پرتغالی‌ها خارج ساخت.

پس از آن، نفوذ کمپانی هند شرقی انگلیس در خلیج فارس، تنگه هرمز و قشم برقرار شد و نزدیک به یک‌ونیم قرن دوام آورد. در دوران افشاریه و زندیه چندین‌بار جزیره میان گروه‌های مختلف دست‌به‌دست شد.

با اشتغال دولت قاجار به جنگ‌های طولانی با روسیه، توجه به خلیج فارس کاهش یافت و انگلستان نفوذ خود را در بسیاری از جزایر، از جمله قشم، گسترش داد.

پس از کشاکش‌های فراوان، در دوره پهلوی اول و دوم تمرکز بیشتری بر جزایر خلیج فارس صورت گرفت و در سال ۱۹۷۱ میلادی نیروهای ایرانی به‌طور دائمی در ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک مستقر شدند.

موقعیت دقیق قشم روی نقشه

قشم در استان هرمزگان و در جوار تنگه هرمز جای گرفته است؛ بزرگ‌ترین جزیره ایران و خلیج فارس که همسایگی نزدیکی با بندرعباس دارد. هرمز، لارک، هنگام و نیز تنب بزرگ و کوچک و ابوموسی از دیگر جزایر ایرانیِ همجوار قشم‌اند. جایگاه جغرافیایی قشم را در ادامه می‌بینید:

جمع‌بندی

قشم با آمیزه‌ای از طبیعت حیرت‌انگیز و تاریخ پرحادثه، یکی از محبوب‌ترین مقصدهای سفر در ایران است. از یادگارهای تاریخی تا چشم‌اندازهای طبیعی و تجربه‌های فرهنگی و تفریحی متنوع، برای هر سلیقه‌ای پیشنهادی دارد. سفر به این جزیره هم فرصتی برای استراحت و خوش‌گذرانی است و هم دریچه‌ای برای آشنایی نزدیک‌تر با زندگی و روایت‌های مردم این سرزمین.