ایام محرم، بستری راهبردی برای قدرت نرم ملی و دیپلماسی فرهنگی

به گزارش خبرگزاری مهر، انوشیروان محسنی بندپی معاون گردشگری وزارت میراث فرهنگی به مناسبت دهه اول محرم، یادداشتی را نوشت: در جهانی که صنعت گردشگری بیش از هر زمان دیگری از تحولات سیاسی، امنیتی و رسانه‌ای تأثیر می‌پذیرد، کشورهایی موفق‌تر خواهند بود که بتوانند بر مزیت‌های تمدنی، فرهنگی و معنوی خود تکیه کنند. برای ایران، گردشگری زیارت نه صرفاً یک گونه از سفر، بلکه یکی از مهم‌ترین جلوه‌های قدرت نرم ملی و بستری برای بازسازی اعتماد، تقویت دیپلماسی فرهنگی و توسعه پایدار گردشگری است؛ ظرفیتی که در ایام محرم و در پرتو پیام ماندگار عاشورا، معنایی ژرف‌تر و کارکردی راهبردی‌تر می‌یابد.

ماه محرم، صرفاً یک مناسبت مذهبی در تقویم اسلامی نیست؛ محرم یادآور یکی از بزرگ‌ترین تجارب تاریخی تاب‌آوری، ایستادگی و بازتولید امید در حافظه جمعی مسلمانان است. اگر عاشورا را نقطه تلاقی ایمان، آگاهی و مقاومت بدانیم، می‌توان آن را الگویی الهام‌بخش برای جوامع و نظام‌های اجتماعی در مواجهه با بحران‌ها نیز تلقی کرد.

امروز صنعت گردشگری جهان در شرایطی قرار دارد که مفهوم «تاب‌آوری» به یکی از ارکان اصلی سیاست‌گذاری آن تبدیل شده است. تجربه سال‌های اخیر نشان داده است که بحران‌های امنیتی، منازعات منطقه‌ای، تحولات ژئوپلیتیکی و حتی روایت‌های رسانه‌ای می‌توانند در کوتاه‌ترین زمان ممکن جریان‌های گردشگری را دستخوش تغییر کنند. در چنین شرایطی، کشورهایی قادر خواهند بود سریع‌تر مسیر بازگشت و احیا را طی کنند که از پشتوانه‌های فرهنگی و هویتی عمیق‌تری برخوردار باشند.

جمهوری اسلامی ایران از جمله کشورهایی است که در کنار برخورداری از ظرفیت‌های کم‌نظیر تاریخی، طبیعی و تمدنی، واجد یکی از مهم‌ترین مزیت‌های رقابتی در حوزه گردشگری معنوی و زیارتی در جهان اسلام است. حضور بارگاه نورانی حضرت علی بن موسی‌الرضا(ع)، کریمه اهل بیت حضرت فاطمه معصومه(س)، حضرت شاهچراغ(ع) و هزاران بقعه متبرکه و مکان مقدس در سراسر کشور، شبکه‌ای بی‌بدیل از مقاصد گردشگری معنوی را شکل داده است که سالانه میلیون‌ها زائر و علاقه‌مند به فرهنگ اسلامی را به سوی خود جذب می‌کند.

با این حال، اهمیت گردشگری زیارت صرفاً در آمار ورود زائران یا آثار اقتصادی آن خلاصه نمی‌شود. زیارت، در عصر جدید، به بستری برای گفت‌وگوی فرهنگی، تقویت پیوندهای انسانی، تعمیق تعاملات بین‌المللی و ارتقای سرمایه اجتماعی ملت‌ها تبدیل شده است. از این منظر، گردشگری زیارت یکی از مؤثرترین ابزارهای دیپلماسی عمومی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران به شمار می‌رود.

امروز و در شرایطی که بازسازی اعتماد گردشگران خارجی به عنوان یکی از اولویت‌های اصلی صنعت گردشگری کشور مطرح است، گردشگری زیارت می‌تواند نقش پیشگام را در فرآیند احیای بازارهای بین‌المللی ایفا کند. تجربه بسیاری از کشورها نشان داده است که گردشگری مذهبی معمولاً از بالاترین سطح تاب‌آوری در برابر بحران‌ها برخوردار است و به همین دلیل می‌تواند نقطه آغاز بازگشت جریان‌های گردشگری باشد.

در این مسیر، چند راهبرد کلیدی باید مورد توجه قرار گیرد

نخست؛ بازتعریف زیارت در چارچوب دیپلماسی فرهنگی منطقه‌ای و بین‌المللی. ضروری است شبکه همکاری‌های فرهنگی، مذهبی و گردشگری میان ایران و کشورهای اسلامی تقویت شود تا زیارت به بستری برای تعمیق همگرایی ملت‌ها تبدیل گردد.

دوم؛ بازآفرینی برند گردشگری ایران با محوریت امنیت، معنویت و میهمان‌نوازی. تصویر ایران در افکار عمومی جهانی باید بر پایه واقعیت‌های فرهنگی و تمدنی کشور بازنمایی شود. روایت ایران به عنوان سرزمین گفت‌وگو، فرهنگ و معنویت، یکی از مهم‌ترین الزامات سیاست‌گذاری گردشگری در دوران جدید است.

سوم؛ توسعه زیرساخت‌های گردشگری زیارت بر اساس استانداردهای بین‌المللی. ارتقای کیفیت خدمات، تسهیل فرآیندهای ورود، توسعه فناوری‌های هوشمند و بهبود تجربه سفر زائران، باید به عنوان بخشی از برنامه تحول گردشگری کشور دنبال شود.

چهارم؛ تبدیل آیین‌ها و مناسبت‌های مذهبی به فرصت‌های بزرگ گردشگری فرهنگی. مراسم محرم، اربعین، دهه کرامت و سایر رویدادهای مذهبی، علاوه بر کارکردهای معنوی، ظرفیت تبدیل شدن به رویدادهای مهم گردشگری فرهنگی در مقیاس منطقه‌ای و جهانی را دارند.

پنجم؛ تقویت حکمرانی یکپارچه در گردشگری زیارت. موفقیت در این حوزه مستلزم هم‌افزایی میان دستگاه‌های اجرایی، نهادهای فرهنگی، بخش خصوصی، آستان‌های مقدس و جوامع محلی است تا زنجیره ارزش گردشگری زیارت به شکلی منسجم و اثربخش عمل کند.

محرم به ما می‌آموزد که سرمایه‌های ماندگار ملت‌ها، بیش از آنکه در زیرساخت‌های مادی نهفته باشد، در قدرت معنوی و فرهنگی آنها ریشه دارد. از همین رو، آینده گردشگری ایران نیز بیش از هر چیز به توانایی ما در بهره‌گیری هوشمندانه از این سرمایه‌های تمدنی وابسته است.

گردشگری زیارت امروز صرفاً یک محصول گردشگری نیست؛ نمادی از هویت فرهنگی ایران، ابزاری برای تقویت سرمایه اجتماعی، بستری برای دیپلماسی عمومی و یکی از مهم‌ترین پیشران‌های تاب‌آوری صنعت گردشگری کشور در مسیر توسعه آینده است. در این افق، ایران می‌تواند نه تنها مقصدی برای سفر، بلکه کانونی برای گفت‌وگوی فرهنگی، معنوی و انسانی در جهان اسلام و فراتر از آن باشد.