مرمت با حداقل مداخله، راه حفظ اصالت آثار تاریخی
کارشناس مرمت بناها و بافتهای تاریخی با تأکید کاهش مداخلات در مرمت و حفظ اصالت آثار، گفت: آسیبهای ناشی از جنگ نیازمند اقدامات فوری و تدوین طرحهای مرمتی دقیق است.
به گزارش خبرگزاری مهر، جاوید ایمانیان کارشناس مرمت بناها و بافتهای تاریخی و کارشناس مسئول مرمت به تشریح وضعیت مرمت آثار تاریخی، چالشها و ضرورتهای این حوزه پرداخت.
او در پاسخ به این پرسش که این روز را چگونه ارزیابی میکند، بیان کرد: روز جهانی بناها و محوطههای تاریخی فرصت مناسبی است که بتوان اهداف ایکوموس را در خصوص این روز برجسته کرد؛ ازجمله افزایش آگاهی، تأکید بر حفاظت و ارتباط با هویت. این مناسبت میتواند به ارتقای آگاهی عمومی درباره اهمیت حفاظت از میراثفرهنگی، بناهای تاریخی و محوطههای تاریخی کمک کند و نخستین گام در مسیر شناخت برای رسیدن به مرمت و احیای آثار تاریخی باشد.
ایمانیان در ادامه با اشاره به تغییر رویکردها در حوزه مرمت گفت: طبیعتاً با افزایش امکانات و توسعه دانش مرمت، تغییراتی در روند مرمتها ایجاد شده است، اما متأسفانه در برخی پروژهها، حتی در سطح آثار ملی و جهانی، مداخلاتی صورت گرفته که رویکرد حفاظتی در آن کمرنگ بوده است. مرمت اصولی، مرمتی است که با حداقل مداخله و کمترین دخل و تصرف انجام شود تا بنا یا بافت تاریخی اصالت اولیه خود را از دست ندهد و این موضوع نیازمند تغییر نگرش جدی در حوزه مرمت است.
وی نیز بیان کرد: با توجه به اقلیم خاص استان گلستان و تیپولوژی ویژه معماری آن، فنشناسی خاصی در ساخت بناها وجود دارد. استفاده از مصالح سنتی مانند سفال بامپوش که امروزه تولید آن بسیار محدودشده یا چوبهای جنگلی که در سازهها کاربرد داشته و اکنون تأمین آن دشوار است، ازجمله ویژگیهایی است که در فرآیند مرمت هم در تأمین مصالح و هم در برآوردهای فنی، چالشهایی ایجاد میکند.
این کارشناس مرمت درباره مهمترین آسیبهای وارد بر بناهای تاریخی استان گفت: در استان گلستان هر سه عامل آسیبزا شامل عوامل طبیعی، انسانی و مداخلات غیرتخصصی وجود دارد که به ترتیب، عوامل طبیعی در اولویت نخست، عوامل انسانی در جایگاه دوم و مداخلات غیرتخصصی در رتبه سوم قرار دارند.
او در ادامه با اشاره به چالشهای حوزه مرمت افزود: بدونشک کمبود اعتبارات مرمتی، دشواری تأمین مصالح سنتی و کمبود نیروی متخصص، چه در سطح کارشناسان مرمت و چه استادکاران سنتی، از مهمترین چالشها در این حوزه است. برای عبور از این مشکلات، تأمین اعتبارات کافی، ایجاد کارگاههای تولید مصالح سنتی، جذب نیروهای متخصص و تربیت استادکاران به شیوه استاد-شاگردی ضروری است.
ایمانیان در پاسخ به پرسشی درباره آسیبهای واردشده به آثار تاریخی در جریان جنگ تحمیلی رمضان نیز توضیح داد: آسیبهایی که در جنگ تحمیلی سوم به بناها واردشده، ماهیتی آنی و فوری دارد؛ درحالیکه بسیاری از آسیبهای ناشی از عوامل طبیعی یا انسانی در طول زمان شکل میگیرد. در شرایط جنگی، بخشهایی از سازه و تزئینات معماری بهصورت ناگهانی دچار تخریب میشود و این وضعیت نیازمند اقدامات فوری مانند رفع خطر اضطراری و تهیه طرح و پلان مرمتی دقیق است.
او درباره ظرفیتهای موجود برای مرمت آثار آسیبدیده در سطح کشور گفت: بهطورکلی تخصصهای لازم برای مرمت و احیای این آثار در کشور وجود دارد، اما نیازمند برنامهریزی منسجم برای ایجاد و فعالسازی کارگاههای مرمتی هستیم. در برخی موارد محدود نیز میتوان از ظرفیتها و تجربیات متخصصان بینالمللی بهره گرفت.
وی در بخش پایانی سخنان خود با تأکید بر اهمیت آگاهیبخشی گفت: مهمترین موضوع در صیانت از میراثفرهنگی، آموزش و افزایش آگاهی عمومی است. هرچه سطح آگاهی مردم و مسئولان نسبت به ارزشهای میراثفرهنگی افزایش یابد، میزان مشارکت در حفاظت از این آثار نیز بیشتر خواهد شد. به همین دلیل پیشنهاد میشود بخش آموزش در حوزه حفاظت، ذیل معاونت میراثفرهنگی با رویکردی عملیاتی و مستمر تقویت شود تا بتوانیم در مسیر صیانت و احیای آثار تاریخی گامهای مؤثرتری برداریم.
