راهنمای حمایت روانی- اجتماعی از زنان باردار در شرایط جنگی

به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از وبدا، دفتر سلامت روانی اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت در بروشور آموزشی «راهنمای حمایت روانی–اجتماعی از زنان باردار در شرایط جنگی» که ویژه خانواده‌ها، مراقبان و عموم مردم تهیه شده، به اهمیت توجه به سلامت روان زنان باردار در شرایط بحرانی اشاره کرده است.

در این بروشور آمده است: دوران بارداری یکی از حساس‌ترین و مهم‌ترین دوره‌های زندگی هر زن است. در این دوران، تغییرات جسمی و هورمونی می‌تواند باعث افزایش حساسیت روانی شود. قرار گرفتن در شرایط بحرانی جنگی، مانند ناامنی، شنیدن اخبار نگران‌کننده، جابه‌جایی اجباری و نگرانی درباره آینده، فشار روانی مضاعفی بر زنان باردار وارد می‌کند. توجه به سلامت روان زنان باردار در این شرایط، نه‌تنها برای حفظ سلامت مادر، بلکه برای رشد سالم جنین و آینده خانواده اهمیت حیاتی دارد.

واکنش‌های روانی شایع در زنان باردار در شرایط جنگی در شرایط استرس شدید، بروز برخی واکنش‌های روانی طبیعی و قابل انتظار است، از جمله:

• نگرانی و اضطراب مداوم درباره سلامت خود و جنین

• ترس شدید از زایمان یا آینده کودک

• بی‌خوابی یا کابوس‌های شبانه خفیف

• تحریک‌پذیری، زودرنجی یا گریه‌های ناگهانی

• احساس ناتوانی، ناامیدی یا بی‌پناهی • کاهش تمرکز و فراموشی

• تشدید علائم جسمی مانند تپش قلب، تنگی نفس یا تهوع بدون علت پزشکی مشخص

در این راهنما تأکید شده است که این واکنش‌ها نشانه ضعف نیستند، بلکه پاسخ طبیعی روان به شرایط تهدیدکننده محسوب می‌شوند.

اختلالات روانپزشکی که ممکن است در بارداری بروز یا تشدید شوند در برخی زنان، به‌ویژه در شرایط بحرانی، فشار روانی می‌تواند منجر به بروز یا تشدید اختلالات روانپزشکی شود از جمله:

• افسردگی دوران بارداری

• اختلال اضطراب فراگیر

• حملات وحشت

• اختلال استرس پس از سانحه

• وسواس‌های فکری و عملی

در این بروشور آمده است که تشخیص و درمان به‌موقع این اختلالات بسیار مهم است، زیرا بی‌توجهی به سلامت روان مادر می‌تواند پیامدهایی مانند زایمان زودرس، کاهش مراقبت از خود، افزایش اضطراب شدید و خطر افسردگی پس از زایمان را به همراه داشته باشد.

چگونه از سلامت روان زن باردار حمایت کنیم؟

ایجاد احساس امنیت

• با صدایی آرام و لحن اطمینان‌بخش صحبت کنید.

• از بیان شایعات و اخبار ترسناک پرهیز کنید.

• تا حد امکان محیط زندگی را آرام و قابل پیش‌بینی نگه دارید.

کنترل مواجهه با اخبار

• پیگیری مداوم اخبار جنگی اضطراب را افزایش می‌دهد.

• زمان مشخص و کوتاهی برای دریافت اخبار در نظر بگیرید.

• پیش از خواب از شنیدن یا دیدن اخبار خودداری شود.

حمایت عاطفی و همدلانه به جای گفتن جملاتی مانند «نگران نباش» یا «چیزی نیست»، بگویید:

• حق داری نگران باشی.

• شرایط سختی است، اما تنها نیستی.

• کنارت هستیم و از تو حمایت می‌کنیم.

گوش دادن همدلانه و بدون قضاوت، یکی از مؤثرترین روش‌های حمایت روانی است.

نقش خانواده و اطرافیان

• مسئولیت‌های روزمره زن باردار را تا حد امکان کاهش دهید.

• او را در تصمیم‌گیری‌ها مشارکت دهید تا احساس ارزشمندی و کنترل حفظ شود.

• از مقایسه او با دیگران پرهیز کنید.

• نیاز او به استراحت، آرامش و خلوت را محترم بشمارید.

مراقبت از خواب و آرام‌سازی

• محیط خواب باید آرام، کم‌نور و بدون صدای اخبار باشد.

• تمرین‌های تنفس آرام و حرکات کششی ملایم مفید هستند.

• چرت‌های طولانی در طول روز محدود شود.

درمان‌های روانپزشکی در دوران بارداری در این بروشور تأکید شده است که یکی از باورهای نادرست این است که در دوران بارداری هیچ درمان روانپزشکی‌ای مجاز نیست. در حالی که:

• برخی داروهای روانپزشکی کم‌خطر در دوران بارداری وجود دارند.

• قطع خودسرانه دارو می‌تواند برای مادر و جنین خطرناک باشد.

• تصمیم‌گیری درباره مصرف یا عدم مصرف دارو باید فقط با نظر روانپزشک انجام شود.

همچنین در مواردی که علائم روانی شدید، مداوم یا ناتوان‌کننده هستند، درمان دارویی تحت نظر روانپزشک می‌تواند نقش نجات‌بخش داشته باشد و از آسیب‌های جدی‌تر پیشگیری کند.

علائم هشدار که نیاز به مراجعه فوری دارند در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر، مراجعه سریع به پزشک یا روانپزشک ضروری است:

• غمگینی شدید و مداوم

• افکار آسیب به خود یا جنین

• حملات شدید اضطراب یا وحشت

• بی‌خوابی کامل برای چند شب متوالی

• کناره‌گیری شدید و بی‌تفاوتی

مراقبت از خود

حق زن باردار است در این راهنما تأکید شده است که توجه به سلامت روان در دوران بارداری، بخشی از مراقبت از جنین است و درخواست کمک، صحبت درباره ترس‌ها و مراجعه به متخصص، نشانه آگاهی، مسئولیت‌پذیری و قدرت است.

نکته پایانی در شرایط جنگی، آرامش کامل ممکن است دست‌یافتنی نباشد، اما حمایت انسانی همیشه ممکن است. گاهی یک حضور آرام، یک صدای مطمئن و یک رفتار همدلانه، بیش از هر مداخله‌ای به سلامت روان مادر و آینده کودک کمک می‌کند.