چند دهه پیشرفت در یک برنامه ملی؛ واکسیناسیون ایران کجا ایستاده است؟
یک فوق تخصص نوزادان گفت: گسترش خانههای بهداشت، افزایش آگاهی مادران نقش مهمی در پیشرفت برنامه واکسیناسیون کشوری ایفا کرده است.
امیر نداف، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران، در گفتگو با خبرنگار مهر درباره روند پیشرفت واکسیناسیون نوزادان از ابتدای انقلاب تاکنون توضیحاتی ارائه داد.
واکسیناسیون نوزادان؛ از یک برنامه محدود تا یک نظام ملی
وی گفت: واکسیناسیون نوزادان سابقهای چندصدساله در جهان دارد و در ایران نیز پیش از انقلاب، برنامه واکسیناسیون کشوری برای کودکان آغاز شده بود. این برنامه در سالهای گذشته، همزمان با رشد جمعیت و تولید واکسنهای جدید در دنیا، نیازمند اصلاح و بهروزرسانی بود؛ تغییری که با توسعه شبکه بهداشت، بهویژه پس از سالهای جنگ، بهصورت جدی دنبال شده است.
نقش خانههای بهداشت و افزایش آگاهی خانوادهها
نداف ادامه داد: گسترش خانههای بهداشت، افزایش آگاهی مادران و خانوادهها نسبت به اهمیت واکسیناسیون و ارتقای سطح مراقبتهای بهداشتی در جامعه، نقش مهمی در پیشرفت برنامه واکسیناسیون کشوری ایفا کرده است. حضور متخصصان و فوقتخصصهای حوزه سلامت کودکان نیز باعث شد این برنامه بهطور مستمر بر اساس یافتههای علمی روز دنیا بهروزرسانی شود.
برنامه واکسیناسیون ۱۴۰۳؛ علمیتر و بهروزتر
وی اظهار کرد: آخرین نسخه برنامه واکسیناسیون کشوری که در سال ۱۴۰۳ منتشر و اخیراً بازنگری شده، ساختاری علمیتر و بهروزتر دارد. با این حال، همچنان امکان افزودن واکسنهای جدید به این برنامه وجود دارد؛ اقدامی که مستلزم تأمین منابع مالی، زمان کافی و آموزش گسترده نیروی انسانی است تا واکسیناسیون رایگان برای همه مردم ایران ادامه یابد. در این مسیر، وزارت بهداشت و معاونت بهداشتی آن حساسیت ویژهای نسبت به توسعه برنامه واکسیناسیون نشان دادهاند.
همراستایی با توصیههای سازمان جهانی بهداشت
این فوقتخصص نوزادان افزود: بر اساس توصیههای سازمان جهانی بهداشت، برنامههای واکسیناسیون هر کشور باید متناسب با بیماریهای تهدیدکننده سلامت کودکان و نوزادان تنظیم شود. در ایران، این برنامه بهگونهای طراحی شده که بخش عمده بیماریهای خطرناک سالهای اولیه زندگی را پوشش میدهد. به همین دلیل، برنامه واکسیناسیون نوزادان ایران در زمره پیشرفتهترین برنامهها در منطقه قرار دارد.
واکنش سریع به تهدیدهای اپیدمیولوژیک
نداف توضیح داد: ایران در سالهای گذشته از مناطق اندمیک برخی بیماریها مانند فلج اطفال بوده و همچنان واکسیناسیون مربوط به آن را ادامه میدهد. بیماری سرخک نیز در کشور تا مرز ریشهکنی پیش رفته بود، اما بهدنبال ورود اتباع خارجی و افزایش مخالفتهای ضدواکسنی در برخی نقاط، موارد محدودی از آن دوباره مشاهده شد. در واکنش به این شرایط، واکسن سرخک نوبت صفر در ششماهگی برای برخی استانها به برنامه واکسیناسیون کشوری اضافه شد؛ اقدامی که نشاندهنده واکنش سریع وزارت بهداشت به تغییرات اپیدمیولوژیک است.
افزودن واکسنهای پرهزینه اما حیاتی
وی تصریح کرد: در سالهای گذشته، اسهالهای ویروسی بهویژه ناشی از روتاویروس، یکی از مشکلات شایع کودکان بود. واکسن روتاویروس که سالهاست در کشورهای پیشرفته استفاده میشود و هزینه بالایی دارد، به برنامه واکسیناسیون کشوری ایران اضافه شده و اجرای آن بهصورت مرحلهای آغاز شده است. این واکسن قرار است بهصورت سراسری نیز ارائه شود.
پنوموکوک؛ کاهش بستری و مرگومیر کودکان
این فوقتخصص نوزادان متذکر شد: واکسن پنوموکوک نیز از دیگر واکسنهای مهمی است که با وجود هزینه بالا، با پذیرش بار مالی آن از سوی دولتهای مختلف، وارد برنامه واکسیناسیون کشوری شده است. این واکسن نقش مؤثری در پیشگیری از عفونتهای شدید ریوی، عفونتهای مغزی و کاهش موارد بستری و مرگومیر کودکان دارد. همچنین واکسنهای دیگری که میتوانند از بروز عوارض شدید و مرگومیر در کودکان جلوگیری کنند، طی سالهای اخیر به این برنامه افزوده شدهاند و تأثیر محسوسی در کاهش بستریها داشتهاند.
تولید داخلی واکسنها و ضرورت افزودن واکسنهای جدید
وی در ادامه گفت: در حال حاضر، بخش عمده واکسنهای مورد استفاده در برنامه واکسیناسیون نوزادان در داخل کشور تولید میشود و تنها تعداد محدودی از واکسنها وارداتی هستند. با این حال، لزوم افزودن برخی واکسنهای دیگر نیز مورد تأکید است؛ از جمله واکسن آبلهمرغان که میتواند از ابتلا و عوارض این بیماری، بهویژه در سنین بالاتر، جلوگیری کند.
HPV؛ واکسنی مؤثر در پیشگیری از سرطان
نداف درباره واکسن HPV و اهمیت آن گفت: واکسن HPV بهعنوان یکی از واکسنهای مهم پیشگیرانه، در صورت تأمین مالی و ارائه رایگان یا با هزینه معقول، میتواند نقش مؤثری در کاهش ابتلا به ویروس پاپیلومای انسانی و در ادامه کاهش بروز سرطان دهانه رحم داشته باشد.
پیشگیری امروز، کاهش هزینههای درمان فردا
این فوقتخصص نوزادان خاطرنشان کرد: سرمایهگذاری در حوزه پیشگیری و واکسیناسیون، در بلندمدت موجب کاهش قابلتوجه هزینههای درمانی خواهد شد؛ چراکه هر هزینهای که برای پیشگیری انجام شود، از صرف هزینههای سنگین درمان در آینده جلوگیری میکند. برنامه واکسیناسیون نوزادان در ایران همچنان در مسیر توسعه و بهروزرسانی قرار دارد و با تأمین منابع لازم، میتواند گامهای مؤثرتری در حفظ سلامت نسل آینده بردارد.
