ضرورت حمایت از آسیب‌دیدگان روانی پس از حوادث
حمایت از آسیب‌دیدگان روانی پس از حوادث، موضوعی بود که در نشست فرهنگستان علوم پزشکی ایران، مطرح شد.
به گزارش خبرگزاری مهر، نشست تخصصی گروه علوم بهداشتی و تغذیه فرهنگستان علوم پزشکی با محور «راهبردهای حفظ و افزایش سلامت روان و تاب‌آوری اجتماعی حین و پس از وقایع داخلی» برگزار شد و ابعاد مختلف تأثیر بحران‌های اجتماعی، رسانه‌ای و اقتصادی بر سلامت روان جامعه مورد بررسی قرار گرفت.
در ابتدای این نشست، احمد علی نوربالا عضو پیوسته گروه سلامت روان فرهنگستان علوم پزشکی ایران، با ارائه گزارشی از نتایج تحقیقات جهانی درباره سازگاری اجتماعی در رویدادهای تنش‌زا، اظهار داشت: بروز بیش از ۲۰۰ واحد تغییر زندگی در طول یک سال می‌تواند منجر به اختلالات روان‌تنی شود.
به گفته وی، افراد خوش‌بین کمتر دچار این اختلالات شده و در صورت ابتلا نیز روند بهبودی بهتری را تجربه می‌کنند، هرچند این موضوع متأثر از شرایط اجتماعی جوامع مختلف است.
نوربالا با اشاره به پیامدهای فشار روانی و استرس، تصریح کرد: استرس موجب تغییرات شیمیایی و فیزیولوژیک بدن شده و می‌تواند به بروز پرخاشگری، تحریک‌پذیری، افسردگی، تضعیف سیستم ایمنی و برخی بیماری‌های جسمی منجر شود. همچنین در شرایط بلایا و حوادث، مشکلات اقتصادی و اجتماعی نقش مهمی در تشدید واکنش‌های روانی افراد دارند.
در ادامه، انواع بحران‌ها شامل بحران‌های روزمره، تصادفی، آرام، اجرایی، انعکاسی، تعمیقی و نوظهور مورد اشاره قرار گرفت و بر فرسودگی شغلی مدیران در شرایط استرس‌زا تأکید شد. انتقال مرجعیت رسانه‌ای از داخل به خارج کشور، انتشار اطلاعات نادرست و پیامدهای تأخیر در اقدامات انتظامی و امنیتی از دیگر محورهای مطرح‌شده در این بخش بود.
در این نشست، توکل و معناگرایی به عنوان عوامل مؤثر در کنترل استرس و افزایش سازگاری اجتماعی معرفی شد. همچنین امید به‌عنوان ابزاری مهم در کنترل اجتماعی استرس و کارآمدی به معنای مشارکت و احساس مفید بودن در جامعه، از مؤلفه‌های کلیدی سلامت روان اجتماعی عنوان شد.
اعضا بر این نکته تأکید کردند که در فرآیند بهداشت روان، ابتدا خانواده، سپس انجمن‌های خیریه و مردمی، مددکاری اجتماعی و در نهایت روان‌پزشکی نقش حمایتی ایفا می‌کنند. اطلاع‌رسانی صحیح، به‌موقع و هماهنگ از طریق رسانه‌ها می‌تواند به کنترل استرس اجتماعی کمک کند و از این‌رو، ایجاد کمیسیونی برای سیاست‌گذاری اطلاع‌رسانی در حوادث ضروری دانسته شد. همچنین پرهیز از انتشار تصاویر خشن و رفتارهای دوگانه رسانه‌ای مورد تأکید قرار گرفت.
در ادامه، ضرورت تخصیص اعتبارات کافی برای مدیریت سلامت روانی و اجتماعی، غربالگری افراد آسیب‌پذیر، پوشش بیمه‌ای خدمات روانی، حمایت از آسیب‌دیدگان روانی پس از حوادث، ایجاد درمانگاه‌های تخصصی در بیمارستان‌های عمومی و تشکیل کارگروه سلامت روان اجتماعی در وزارت بهداشت مطرح شد.
مدعوین این نشست با اشاره به تجربه وقایع اخیر، بر نقش جنگ شناختی، افزایش فعالیت ربات‌ها در فضای مجازی، لزوم توانمندسازی کاربران به‌جای محدودسازی صرف، مدیریت سوگ ابرازنشده و پرهیز از خشونت تأکید کردند. همچنین ضرورت فراهم‌سازی فضای اعتراض قانونی و کنترل‌شده، پاسخگویی مستمر مسئولان، تقویت سرمایه اجتماعی به‌ویژه اعتماد عمومی و مدیریت تضادهای اجتماعی از دیگر نکات مورد توجه بود.
در بخش پایانی، بر لزوم آموزش و آگاه‌سازی عمومی به‌ویژه برای جوانان و نوجوانان در مواجهه با اخبار و تبلیغات رسانه‌های خارجی، ایجاد تالارهای گفت‌وگو با اقشار مختلف جامعه، برخورد قاطع با فساد، برنامه‌ریزی واقع‌بینانه برای کاهش آسیب‌های اجتماعی و پیشگیری از خودکشی تأکید شد. همچنین پیشنهادهایی از جمله راه‌اندازی خطوط مشاوره‌ای برخط برای دانش‌آموزان و خانواده‌ها، تفکیک برنامه‌های تاب‌آوری فردی و اجتماعی و یکپارچگی نظام اطلاع‌رسانی مطرح گردید.
در پایان مقرر شد گزارش‌های آماری مرتبط در اختیار فرهنگستان قرار گیرد و موضوع در نشست‌های آتی با حضور سایر نهادها و ارگان‌های ذی‌ربط ادامه یابد. همچنین نسخه پیشنهادی بیانیه فرهنگستان پس از جمع‌بندی، در مجمع آتی مورد بررسی قرار خواهد گرفت.
