دستاوردهای انقلاب در آسمان سلامت؛ اورژانس هوایی چگونه متولد شد؟

خبرگزاری مهر_ گروه سلامت: دهه فجر، یادآور پیروزی انقلاب اسلامی و آغاز مسیری نوین در توسعه زیرساخت‌های کشور، به‌ویژه در حوزه سلامت و خدمات عمومی است؛ مسیری که طی بیش از چهار دهه گذشته، دستاوردهای قابل توجهی را در حوزه امداد، درمان و نجات جان انسان‌ها به همراه داشته است و یکی از مهم‌ترین این دستاوردها، توسعه اورژانس پیش‌بیمارستانی و به‌طور خاص اورژانس هوایی است که نقشی حیاتی در کاهش تلفات، تسریع در انتقال بیماران بدحال و پوشش مناطق صعب‌العبور کشور ایفا می‌کند.

در همین راستا، اورژانس هوایی کشور که پیش از انقلاب و حتی در سال‌های ابتدایی پس از آن، تنها به‌صورت محدود و عمدتاً در شرایط جنگی مورد استفاده قرار می‌گرفت، پس از انقلاب اسلامی و به‌ویژه در دهه‌های اخیر، با برنامه‌ریزی هدفمند و توسعه زیرساخت‌ها، به یکی از ارکان اصلی نظام سلامت کشور تبدیل شده است.

به مناسبت ایام‌الله دهه فجر، «محمد قادری رئیس اورژانس هوایی کشور» در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری مهر، به تشریح روند شکل‌گیری، پیشرفت‌ها و دستاوردهای اورژانس هوایی ایران از ابتدای انقلاب تاکنون پرداخته است.

محمد قادری، رئیس اورژانس هوایی کشور، در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری مهر با اشاره به روند شکل‌گیری و توسعه اورژانس هوایی در ایران، از آغاز این خدمت در دوران جنگ تحمیلی تا گسترش سراسری آن در سال‌های اخیر سخن گفت.

آغاز اورژانس هوایی در دوران جنگ تحمیلی

قادری با بیان اینکه استفاده از اورژانس هوایی به مفهوم امروزی آن پیش از انقلاب وجود نداشت، اظهار کرد: تنها دوره‌ای که از انتقال هوایی مجروحان استفاده می‌شد، مربوط به دوران جنگ تحمیلی بود، در آن زمان، به واسطه شرایط نظامی، هلیکوپترهای ارتش برای انتقال مجروحان از خط مقدم جبهه به عقبه و بیمارستان‌ها به‌کار گرفته می‌شدند که نقش بسیار مؤثری در نجات جان رزمندگان داشتند. البته این خدمات کاملاً نظامی بود و در اختیار عموم مردم قرار نداشت.

شکل‌گیری نخستین پایگاه اورژانس هوایی کشور پس از انقلاب

وی افزود: پس از پایان جنگ و با افزایش جمعیت، ترافیک شهری و برگزاری تجمعات گسترده مانند مراسم ۱۵ خرداد و ۲۲ بهمن، نیاز به خدمات اورژانس هوایی بیش از پیش احساس شد و در نهایت، مدیران وقت اورژانس کشور در سال ۱۳۷۹ به این نتیجه رسیدند که از ظرفیت بالگرد استفاده شود.

به گفته رئیس اورژانس هوایی کشور، در خرداد سال ۱۳۷۹ یک فروند بالگرد از شرکت پشتیبانی هلیکوپتری ایران اجاره شد و این بالگرد که ماهیت نظامی داشت، طی قراردادی که هر سال تمدید می‌شد، در اختیار اورژانس قرار گرفت و به این ترتیب نخستین پایگاه اورژانس هوایی کشور فعالیت خود را آغاز کرد.

توسعه تدریجی پایگاه‌ها در استان‌ها

قادری ادامه داد: پس از دو تا سه سال فعالیت، مشخص شد که اورژانس هوایی مزایای بسیار زیادی در نجات جان بیماران، به‌ویژه مصدومان تصادفی دارد. به همین دلیل، شهرهایی مانند اصفهان و مشهد به‌تدریج به این چرخه اضافه شدند و تعداد پایگاه‌ها به‌مرور افزایش یافت.

جهش اورژانس هوایی در طرح تحول سلامت

وی با اشاره به اجرای طرح تحول سلامت در سال ۱۳۹۳ گفت: با اجرای این طرح اورژانس هوایی کشور شاهد یک جهش جدی شد. در مقطعی، تنها در عرض یک ماه حدود ۱۴ پایگاه جدید اورژانس هوایی در نقاط مختلف کشور افتتاح شد و تعداد پایگاه‌ها از حدود ۵ یا ۶ مورد به ۲۳ پایگاه رسید.

قادری افزود: از آن زمان تاکنون، تقریباً هر سال دو تا سه پایگاه جدید به ناوگان اورژانس هوایی اضافه شده و امروز در مجموع ۵۲ پایگاه فعال در سراسر کشور داریم که تمام استان‌ها را پوشش می‌دهد.

راه‌اندازی اورژانس هوایی بال‌ثابت رئیس اورژانس هوایی کشور با اشاره به توسعه خدمات جدید گفت: در سال ۱۳۹۸ برای نخستین بار پایگاه اورژانس هوایی بال‌ثابت (هواپیما) در تهران راه‌اندازی شد و این هواپیما برای انتقال بیماران بین استانی و همچنین جابه‌جایی اعضای پیوندی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

وی خاطرنشان کرد: ئانتقال هوایی با هواپیما هزینه‌های بسیار بالایی دارد و معمولاً بار مالی سنگینی برای دولت ایجاد می‌کند، اما با وجود تمام این هزینه‌ها، خدمات اورژانس هوایی چه در بخش بالگردی و چه در بخش بال‌ثابت، همچنان به‌صورت ۱۰۰ درصد رایگان به مردم ارائه می‌شود.

آمار مأموریت‌ها و وضعیت بیماران

قادری با اشاره به آمار مأموریت‌ها گفت: سال گذشته بیش از ۴ هزار مأموریت اورژانس هوایی در کشور انجام شد و بررسی‌ها نشان می‌دهد حدود ۶۵ درصد از این بیماران پس از انتقال، مستقیماً وارد اتاق عمل می‌شوند که نشان‌دهنده بدحال بودن بیماران تحت پوشش اورژانس هوایی است.

جایگاه ایران در مقایسه با کشورهای منطقه

وی در پاسخ به پرسشی درباره رتبه ایران در مقایسه با سایر کشورها اظهار کرد: به دلیل تحریم‌ها، در حوزه تجهیزات و بالگردهای تخصصی اورژانس هوایی با محدودیت‌های جدی مواجه هستیم و در دنیا هلیکوپترهایی به‌طور خاص برای اورژانس هوایی طراحی می‌شوند، اما دسترسی ما به این تجهیزات محدود است.

قادری افزود: چند سال پیش موفق شدیم هشت فروند بالگرد کاملاً به‌روز و هم‌سطح با نمونه‌های فعال در آلمان وارد کشور کنیم، اما پس از توقف برجام، امکان ادامه این روند فراهم نشد. مشکل اصلی ما نه فقط خرید، بلکه تأمین قطعات، تعمیرات و تجهیزات جانبی است.

استفاده از ظرفیت بالگردهای نظامی

رئیس اورژانس هوایی کشور گفت: اگر فقط ناوگان اختصاصی اورژانس هوایی را در نظر بگیریم، از نظر تعداد در جایگاه پایین‌تری قرار می‌گیریم، اما با احتساب بالگردهای یگان‌های نظامی که در این حوزه همکاری دارند، ایران در منطقه خاورمیانه از جایگاه نسبتاً خوبی برخوردار است.

وی ترکیه را یکی از کشورهای پیشرو در این حوزه دانست و افزود: می‌توان گفت ایران در مجموع، یک پله پایین‌تر از ترکیه قرار دارد، اما در مقایسه با بسیاری از کشورهای منطقه، وضعیت قابل قبولی داریم.

پوشش سراسری اورژانس هوایی در کشور

قادری با اشاره به گستردگی پایگاه‌ها گفت: در حالی که ایران ۳۱ استان دارد، ما ۵۲ پایگاه اورژانس هوایی فعال داریم و در استان‌های پهناوری مانند فارس چهار بالگرد مستقر است و در استان لرستان سه پایگاه در خرم‌آباد و الیگودرز فعال هستند و در تهران نیز دو فروند بالگرد اورژانس هوایی فعالیت می‌کنند.

وی افزود: این پوشش گسترده در بسیاری از کشورها وجود ندارد و اینکه تمام استان‌های کشور دارای پایگاه اورژانس هوایی هستند، یک امتیاز بسیار مهم محسوب می‌شود و در چشم‌انداز ده‌ساله، هدف‌گذاری کرده‌ایم تعداد پایگاه‌های اورژانس هوایی را از ۵۲ پایگاه فعلی به حدود ۸۰ پایگاه افزایش دهیم تا پوشش خدمات بیش از پیش تقویت شود.

به گزارش مهر، بررسی روند شکل‌گیری و توسعه اورژانس هوایی کشور نشان می‌دهد این خدمت حیاتی، که در سال‌های ابتدایی تنها در شرایط خاص و محدود مورد استفاده قرار می‌گرفت، امروز به شبکه‌ای گسترده و سراسری تبدیل شده است که نقش تعیین‌کننده‌ای در نجات جان بیماران، کاهش تلفات و ارتقای عدالت در دسترسی به خدمات درمانی ایفا می‌کند.