آثار تاریخی زیر تیغ بحرانها؛ تهدیدات و پیامدها
بحرانهایی نظیر تخریب غیرمجاز و اغتشاشات، سیلاب، زلزله، باد و توفان، وندالیسم به سازههای تاریخی آسیب وارد میکنند و ارزش علمی، فرهنگی و اقتصادی این آثار را به مخاطره میاندازند.
به گزارش خبرگزاری مهر، آثار تاریخی بهعنوان سرمایههای برجسته فرهنگی و نماد هویت ملّی، با بحرانهای متعدد طبیعی و انسانی مواجهاند. براساس دادههای رسمی، حجم خسارات و پیامدهای آنها در سالهای اخیر افزایش یافته است و این موضوع نیازمند توجه جدی رسانهها و مسئولان فرهنگی است.
یکی از این اتفاقات در نواحی تاریخی کشور ، سیلابهای فصلی است که خسارات چشمگیر وارد می کنند. در استانهایی مانند یزد و برخی نقاط مرکزی، بناهای تاریخی تحت تاثیر سیلابها ترکخورده یا خسارت جدی دیدهاند.
همچنین زلزلههای مکرر در نواحی زلزلهخیز ایران، از جمله مناطقی مانند کاشمر، باعث آسیب به بناها و محوطههای تاریخی شده است. این موضوع نه تنها باعث ترکخوردگی دیوارها و سقفها میشود، بلکه در بلندمدت احتمال فروپاشی قسمتهایی از بنا را افزایش میدهد.
اگرچه باد و توفان معمولاً در رسانهها کمتر مورد توجه قرار میگیرد، ولی فشار مکانیکی بادهای شدید میتواند با فرسایش تدریجی سطوح سنگی و سازهها، به تدریج به معماری تاریخی خسارت وارد کند.
بخش دیگری از آسیب هایی که به بناهای تاریخی وارد می شود، این است که این آثار در محیطهای شهری و روستایی در معرض تخریبهای انسانی مانند وندالیسم، یادگارینویسی و حفاری غیرمجاز هستند واین رفتارها باعث از بین رفتن جزئیات و ارزشهای علمی و هنری بسیاری از بناها می شود.
در بحرانهای اجتماعی و ناآرامیها، برخی بناها و سازههای تاریخی هدف تخریبهای عمدی قرار میگیرند. تجربههای بینالمللی نیز نشان میدهد در شرایط جنگ و بحرانهای اجتماعی، مانند تخریبها در سوریه، بیش از صدها سایت تاریخی آسیبهای ساختاری جدی دیدهاند که هزینه مرمت و احیای آنها به میلیونها دلار میرسد.
تخریب یا آسیب دیدن آثار تاریخی پیامدهایی فراتر از جنبههای فرهنگی دارد از جمله:
کاهش جذابیت گردشگری: آثار آسیبدیده سطح بازدید گردشگران را کاهش داده و درآمدهای مرتبط را کاهش میدهد.
افزایش هزینههای مرمت: مرمت علمی و اصولی، نیازمند منابع مالی گسترده است و در بسیاری از موارد بودجهٔ تخصیصیافته ناکافی است.
فقدان اطلاعات تاریخی: آسیبهای شدید ممکن است بخشهایی از اطلاعات ارزشمند تاریخی را غیرقابل بازگشت کند.
هادی رضوی کارشناس مرمت بناهای تاریخی در این باره می گوید: بحرانهایی مانند سیل و زلزله وقتی با ضعف در حفاظت علمی همراه شوند، به سازههای تاریخی خسارات گسترده وارد میکنند. بدون برنامهریزی حفاظتی و بودجه کافی، مرمت بناهای آسیبدیده بهصورت مقطعی انجام میشود که اثرپذیری آن محدود است.
پیش از این نیز علی دارابی قائممقام وزیر میراث فرهنگی گفته بود: بودجه حفاظت و مرمت بسیاری از آثار تاریخی کم است و این کمبود موجب میشود بناهای آسیبدیده برای مدتهای طولانی در وضعیت نامطلوب باقی بمانند. لازم است برنامههای علمی و بودجهریزی بلندمدت در این حوزه تقویت شود. آثار تاریخی در سراسر جهان در برابر بلایای طبیعی آسیبپذیر هستند و تقویت ظرفیتهای محلی، آموزش، و همکاریهای بینالمللی برای حفاظت بلندمدت ضروری است.
بنابراین بحرانهای طبیعی و انسانی فشارهای جدی بر میراث تاریخی وارد میکنند. پیامدهای این بحرانها، از هزینههای مرمت گرفته تا کاهش ارزش اقتصادی و گردشگری، نیازمند توجه مستمر مسئولان و تخصیص منابع مناسب است. در کنار آن، پاسداشت میراث فرهنگی بهعنوان بخشی از هویت اجتماعی و تاریخی جامعه، مستلزم مشارکت عمومی، حفاظت علمی و برنامهریزی بلندمدت است.
