اغتشاشات اخیر دامن میراث ملی را هم گرفت
ناآرامیها و اغتشاشات اخیر موجب شد تا برخی از بناهای تاریخی و ثبت ملی شده آسیب ببینند مانند کاروانسرای ملک در بازار رشت که به طور کامل تخریب شد و برخی از بناها هم آسیبهای جزئی دیدهاند.
به گزارش خبرنگار مهر، در روزهای اخیر با توجه به اغتشاشاتی که در شهرهای متعدد رخ داد، برخی از بناهای تاریخی آسیبهای جزئی دیدند، اما هنوز اطلاعات رسمی درباره بلایی که برای آثار تاریخی در کشور رخ داده، منتشر نشده است. این در حالی است که بناهای تاریخی سالیان سال برای ما ایرانیان و حتی جهانیان به یادگار ماندهاند و نباید تعرضی به آنها شود؛ چرا که اگر چنین شود، جبران نخواهد شد، حتی با مرمتهای سنگین و هزینههای گزاف. چون اینها میراثی هستند که سالیان سال در مقابل بحرانهای مختلف ماندگار ماندهاند و نباید به دست انسان امروز تخریب شده و برای فردا به یادگار نمانند.
در روزهای اخیر، برخی از مدیران میراث فرهنگی در استانها گزارشهایی از اتفاقاتی که برای بناهای تاریخی رخ داده، اعلام کردهاند، اما آنچه به نظر میرسد، میراث فرهنگی ثبتشده یا حتی دارای ارزش ثبت، جز بازار رشت، آسیب قابلتوجهی ندیدهاند. به عنوان مثال، مدیرکل میراث فرهنگی اصفهان گفته است که از میان استانهای کشور، اصفهان با دارا بودن بیش از ۳۰۰ بنای تاریخی تحت مالکیت اداره کل، کمترین میزان آسیب را به مجموعه ملکی خود در اغتشاشات اخیر متحمل شده است.
امیر کرمزاده اظهار کرد: اداره کل میراث فرهنگی استان اصفهان با تکیه بر نظارتهای دقیق و بازرسیهای مستمر روزانه از سوی تیمهای تخصصی، وضعیت تمامی ۳۰۰ بنای تاریخی ملکی خود را در وضعیت اضطرار امنیتی بهصورت ساعتی پایش میکرد. این رویکرد فعال و پیشگیرانه، که در کنار همکاریهای سازنده با سایر نهادهای امنیتی و انتظامی صورت گرفت، عاملی کلیدی در تأمین امنیت فیزیکی این اماکن بیبدیل بود.
کرمزاده با بیان اینکه در مقایسه با وضعیت آسیب به بناهای تاریخی سایر استانهای کشور، این دستاورد از اهمیت ویژهای برخوردار است، تأکید کرد: استان اصفهان با دارا بودن بیش از ۳۰۰ بنای تاریخی نفیس تحت مالکیت مستقیم اداره کل میراث فرهنگی، جزو معدود استانهایی بود که توانست با کمترین آسیب وارده به بناهای ملکی خود، این دوره حساس را پشت سر بگذارد.
ولی در جریان ناآرامیهای اخیر، برخی از اماکن میراث فرهنگی در شهرها، از جمله مدرسه عمادیه گرگان، کاروانسرای تاریخی رشت و مسجد جامع لاهیجان آسیب دیدهاند.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی گلستان گفته است مدرسه تاریخی عمادیه در بافت تاریخی گرگان و در سال ۷۸ در فهرست آثار ملی ثبت شده است. کاربری این عمارت، مدرسه علمیه بوده است. سردر این مدرسه در پی ناآرامیهای اخیر آسیب دیده است.
فریدون فعالی گفت: با آسیب دیدن سردر مدرسه تاریخی عمادیه، تلاش برای بازسازی از سوی اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی گلستان و نیز اداره اوقاف در حال انجام است. در مرحله نخست، مرمت اضطراری انجام میشود.
فعالی گفت: غیر از این مدرسه در استان گلستان، تمام سایتهای میراث فرهنگی زیرمجموعه اداره میراث فرهنگی، بافتهای تاریخی و بناهای میراثی و تاریخی در امنیت و سلامت کامل هستند.
آنچه موجب تأسف همگان شده، این بود که بازار خاطرهانگیز رشت و کاروانسرای ملک رشت آتش گرفت. سلمانخواه، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی گفته که علاوه بر سوختن ۳۵۰ مغازه در بازار رشت، کاروانسرای تاریخی ملک رشت صددرصد تخریب شده است. مسجد گلشاهی و مسجد جامع لاهیجان هم از موج این اتفاقها در امان نماندند و آسیب دیدهاند. جمعبندی تصمیمات گرفتهشده و چگونگی بازسازی و مرمت بهزودی اعلام میشود.
کاروانسرای ملک در بازار رشت، در دوره قاجار، یکی از قطبهای مهم تجاری بود و در سال ۱۳۸۲ در فهرست آثار ملی ثبت شد. با وجود این اتفاقات، از ۲۰ کاروانسرای موجود در بازار رشت، اکنون فقط ۷ کاروانسرای طاقی بزرگ، طاقی کوچک، سرای ملک، کاروانسرای محتشم، کاروانسرای چینیچیان و گلشن باقی مانده است.
مجموعه تاریخی عمادیه گرگان بیش از ۶۰۰ سال قدمت دارد و در تاریخ ۱۲ آبان ۱۳۷۸ به شماره ۲۴۶۵ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است. همچنین بزرگانی نظیر شیخ بهایی، ملاصدرا و میرفندرسکی در این مدرسه درس خواندهاند و همهساله گردشگران زیادی از کشورهای خارجی و اقصی نقاط کشور از این مجموعه تاریخی بازدید میکنند.
در دیگر نقاط کشور نیز آسیبهایی گزارش شده و بافتهای تاریخی استانهای فارس، البرز و بوشهر و همچنین بافت تاریخی مراغه خسارتهایی دیده است.
ساختمان دارایی در بافت تاریخی تنکابن، کاشیهای امامزاده سیدابراهیم در ایلام و چند بنای تاریخی در اصفهان از دیگر موارد آسیبدیده در ناآرامیهای اخیر به شمار میروند. بخش ورودی بقعه شیخ ابومسعودیه و مسجد سید اصفهان هم دچار سوختگی شدند.
موزه صنایعدستی و مردان نمکی زنجان نیز جزو اماکنی هستند که خسارتهایی را تجربه کردند.
اتفاقات اخیر برای حوزه میراث فرهنگی در حالی بود که هنوز موضوع خبر ساختوساز در حریم کاخ گلستان و به خطر افتادن این بنای تاریخی از یاد نرفته بود که خبر حفاری وسیع زیر بازار بزرگ تهران منتشر شد.
مسئولان شهرداری گفته بودند که این اقدام نزدیک به ۱۰ سال در جریان بوده و سه سرای بزرگ آزادی (دستمالچی)، زیبا و نادری را درگیر کرده است؛ مکانهایی که بهدلیل بههمپیوستگی، نقاط آسیبپذیری مشترک هم دارند.
