پیامدهای باران اسیدی در تهران / شرایط بحرانی در تهران برای ۷۲ ساعت مستمر است

بارش باران سیاه در تهران در صبح روز گذشته باعث شد تا خودروهای سفیدرنگ پارک‌شده کنار خیابان‌های شهر، حاوی لایه‌ای از «قطره‌های سیاه‌رنگ» در روی بدنه خودرو هستند. این لایه سیاه‌رنگ در سمت صندوق عقب خودروها، بیشتر است. این وضعیت به‌خاطر «دوده یا همان کربن سیاه» در هوای تهران است. آتش‌سوزی انبار نفت باعث انتشار مجموعه‌ای از آلاینده‌های هوا می‌شود که بیشترین آن، «ریزذره کربن‌سیاه» و همچنین «منو اکسیدکربن (CO)»، «دی‌اکسید گوگرد» و «اکسیدهای نیتروژن» در کنار ترکیبات آلی فرار است.

وجود «دوده» در هوا، همان دود سیاه‌رنگ غلیظی است که از شب گذشته در محل آتش‌سوزی‌ها، ستونی از دود درست کرد و همچنان هم ادامه دارد؛ هرچند پشت ابر قرار گرفته است. باران صبح روز گذشته تهران با «دوده»ها مخلوط شده و حالتی به‌وجود آورده است که کارشناسان محیط‌زیست به آن «باران اسیدی» می‌گویند. این مدل بارش از یک‌سو به‌خاطر ترکیب با «دوده»، قطره‌های سیاه به سمت زمین می‌آورد و از سوی دیگر با مواد شیمیایی مختلفی از جمله گازهای SO۲ و NO۲ همراه است. طبق معمول، تابلوهای «اعلام آلودگی هوا» در تهران، ارقامی را نشان می‌دهند که با «حس عمومی» سازگار نیست. وجود دود ناشی از آتش‌گرفتن نفت، غلظت PM۲.۵ و pm۱۰ در هوا را افزایش می‌دهد؛ اما شاخص آلودگی ۱۰۷ است که به نظر می‌رسد «کمتر از میزانی است که باید باشد».

 استمرار شرایط بحرانی برای ۷۲ ساعت

مریم زارع فوق تخصص ریه  ضمن تایید بالا بودن میزان آلاینده‌ها در هوای تهران و کرج به همه شهروندان توصیه کرد تا جز در مواقع ضرورت از خانه خارج نشوند، وی ادامه داد: با توجه به شرایط آب‌وهوایی و غبار سیاهی که شهر را در برگرفته طبیعتا میزان آلاینده‌ها در هوای تهران بالا است و درواقع وضعیت هوا برای تمامی گروه‌ها در وضعیت خطرناک قرار دارد و حتی افراد سالم نیز نباید از خانه خارج شوند.

وی ادامه داد: عمده آلودگی هوا در تهران در شرایط معمول مربوط به انتشار آلاینده ناشی از سوخت‌های فسیلی است، در پی انفجار چند انبار نفت در تهران و کرج نیز مقدار قابل‌توجهی از آلاینده‌های ناشی از سوخت‌های فسیلی وارد هوا شده‌اند. اصلی‌ترین آلاینده‌های ناشی از سوختن سوخت‌های فسیلی (نفت) عبارتند از: گازهای سمی نظیر مونواکسید کربن، دی‌اکسید کربن، دی‌اکسید نیتروژن و دی اکسید گوگرد؛ در عین حال سوختن این سوخت‌های فسیلی به انتشار ذرات معلق در هوا نیز می‌انجامد که این ذرات براساس سایز به دو دسته ذرات معلق کوچک‌تر از ۲.۵ میکرون (PM۲.۵) و ذرات معلق کوچک‌تر از ۱۰ میکرون (PM۱۰) قابل تقسیم است. در عین حال در شرایط کنونی هوای تهران با دوده (بلک کربن) انباشته شده و دود سیاه فعلی همین بلک کربن است، که البته در سال‌های اخیر این نوع آلاینده در هوای تهران وجود نداشت. ترکیبات آلی سمی نظیر هیدروکربن‌ها، بنزن، تولوئن، فرمالدئید و آکرولیت و فلزات سنگینی از جمله نیکل، سرب و… نیز از سوختن نفت متصاعد می‌شود. طبیعتا با توجه به انفجارهای رخ داده در شرایط کنونی تمام آلاینده‌های ذکر شده در هوای تهران و کرج وجود دارد. 

زارع گفت: استنشاق این گازها می‌تواند افرادی  را که مبتلا به بیماری‌های قلبی و ریوی هستند تا سر حد مرگ ببرد و در افراد سالم نیز احتمال ایجاد مشکل تنفسی وجود دارد، بنابراین اصلی‌ترین توصیه به تمامی شهروندان عدم خروج از خانه است. عوارض اولیه این آلاینده‌ها عبارتند از سوزش بینی و گلو، سرفه، احساس تنگی نفس تا علائم شدید نظیر افت اکسیژن که باعث می‌شود فرد در آن شرایط سریعا به بیمارستان مراجعه کند. اگر بیماران تنفسی در این شرایط احساس تنگی نفس دارند، توصیه می‌شود که دوز مصرف اسپری خود را دو برابر کنند. وی ادامه داد: اگر به هر دلیلی از خانه خارج شدید و ناچار به حضور در فضای باز بودید، توصیه می‌شود که پس از برگشت به خانه ناحیه بینی، دهان و ته حلق را با آب گرم شست‌وشو دهید تا آلاینده‌ها با ذرات بزرگ از دهان و بینی خارج شده و با تنفس بعدی وارد دهان یا بینی نشود. در عین حال توصیه می‌شود که مواد آنتی‌اکسیدان و شیر به وفور استفاده شود.

زارع در خصوص تاثیر باران اسیدی و ابر فعلی در هوای پایتخت گفت: حضور ابر در آسمان با توجه به عدم وزش باد شدید باعث می‌شود که خروج آلاینده‌ها از هوا دشوار و کند شود، اما بارش باران در کاهش آلاینده‌ها در هوا موثر است، تاثیر این موضوع زمانی بیشتر می‌شود که پس از باران وزش باد نیز وجود داشته باشد. اما باید تاکید کرد که باران فعلی طبیعی نبوده و به شدت خطرناک است. بنابراین سعی کنید در زمان باران اسیدی از خانه خارج نشوید، یا اگر در زمان ضرورت از خانه خارج شدید؛ لباسی که با آب باران تماس دارد باید مورد شست‌وشو قرار گیرد، سطح پوست و به‌خصوص پوست صورت و چشم نباید با این باران تماس داشته باشد و بنابراین اگر در زمان باران اسیدی از خانه خارج شدید از چتر، کلاه نقاب‌دار، لباس کاملا پوشیده و دستکش استفاده کنید و پس از بازگشت نیز تمامی لباس‌ها و چتر خود را بشویید. درصد بسیار زیادی از این آلاینده‌ها سرطان زا هستند و بخشی از آنها از طریق پوست به بدن جذب می‌شوند و بنابراین تماس با این باران اسیدی احتمال بروز سرطان پوست، سرطان ریه و… را به همراه دارد.

این فوق تخصص ریه بر ضرورت استفاده از ماسک N۹۵ در صورت خروج از خانه در شرایط کنونی تاکید کرد و گفت: ماسک‌ها قابل استفاده مجدد نبوده و حتما پس از بازگشت به خانه ماسک را دور انداخته و در مراجعت بعدی به خارج از منزل از ماسک جدید استفاده کنید. مریم زارع درخصوص مقایسه این انفجار با انفجار قبلی انبار نفت شهران در جنگ ۱۲ روزه و تبعات آن گفت: در جنگ ۱۲ روزه تنها یک انبار نفت منفجر شد، اما این مرتبه با توجه به انفجار ۳ انبار نفت در تهران و یک انبار نفت در کرج، حجم آلاینده‌ها به مراتب بیشتر بوده و بنابراین وضعیت هوا به مراتب نامساعدتر خواهد بود.

وی ادامه داد: در خوش‌بینانه‌ترین حالت تا ۳ روز آینده حجم آلاینده‌ها در هوا در وضعیت خطرناک کنونی باقی می‌ماند. اگر باران و باد شدیدی بوزد و انفجار بزرگ جدیدی رقم نخورد، پس از عبور از ۳ روز بحرانی اولیه به مرور از حجم آلاینده‌ها در هوا کاسته می‌شود. این متخصص ریه تاکید کرد که اگر بیماران قلبی و ریوی امکان خروج از تهران را دارند از شهر خارج شده و به مکانی با شرایط آب‌وهوایی بهتر بروند. تعداد روزهایی که تهران به میزان کنونی آلوده بماند مشخص نیست و بنابراین خروج از شهر به سلامت بیماران قلبی و ریوی کمک می‌کند.

محافظت در برابر باران‌های اسیدی سمی

صبح روز گذشته سازمان هلال احمر در اطلاعیه‌ای چگونگی محافظت در مقابل باران اسیدی را منتشر کرد. در این اطلاعیه آمده بود: انفجار انبارهای نفت باعث ورود حجم انبوهی از ترکیبات سمی هیدروکربن‌ها و اکسیدهای گوگرد و نیتروژن در جو و به ابرها می‌شود که در صورت بارندگی، باران حاصل بسیار خطرناک و دارای خاصیت اسیدی شدید است (این پدیده می‌تواند باعث سوختگی‌های شیمیایی پوست و آسیب جدی به ریه‌ها شود).

در زمان بارش پس از انفجارهای نفتی، تحت هیچ شرایطی از منزل خارج نشوید و تمام منافذ را با پارچه مرطوب بپوشانید.‌ اگر در فضای باز غافلگیر شدید، بلافاصله به زیر سقف‌های بتنی یا فلزی پناه ببرید و از پناه گرفتن زیر درختان خودداری کنید. در صورت تماس باران با پوست، به هیچ وجه محل را نمالید و فقط با جریان مداوم آب سرد شست‌وشو دهید.‌ لباس‌هایی که به این باران آغشته شده‌اند را بلافاصله تعویض کرده و در کیسه دربسته قرار دهید.‌ از ماسک‌های فیلتردار ترجیحا N۹۵ یا ماسک‌های دارای لایه کربن استفاده کنید.‌ از مصرف آب چاه‌های روباز یا مخازن ذخیره آب باران در مناطق نزدیک به انفجار جدا خودداری کنید.‌ حیوانات خانگی و احشام را به فضای کاملا سرپوشیده منتقل کنید و علوفه آنها را بپوشانید.‌ اگر دچار سوزش شدید مجاری تنفسی، سرفه خشک مداوم یا تاری دید شدید، بلافاصله به مراکز درمانی مراجعه کنید.‌ پس از اتمام بارندگی، سطوح خارجی و خودروها را با فشار آب زیاد بشویید تا رسوبات سمی خشک نشوند.