سقوط آرامش دبی؛ چگونه جنگ ایران تصویر لوکس خلیج فارس را بر هم زد؟
با آغاز حملات موشکی و پهپادی ایران، دبی و دیگر نقاط خلیج فارس با چالشی بیسابقه روبهرو شدند؛ فرودگاهها تعطیل شده، هتلها آسیب دیده و سرمایهگذاران و مهاجران در حال ارزیابی مجدد امنیت اقتصادی و زندگی در منطقه هستند.
به گزارش اقتصادآنلاین، والاستریت ژورنال در گزارشی به وضعیت اقتصادهای خاورمیانه و کشورهای لوکس بعد از جنگ ایران پرداخت. بر اساس این گزارش، شیخ محمد بن زاید، رئیسجمهور امارات متحده عربی، در دوم مارس در مرکز خرید بزرگ دبی مال قدم زد و به خریداران اطمینان داد که جای نگرانی نیست.
موشکها و پهپادهای ایرانی روزها بر این شهر درخشان سقوط کرده بودند، فرودگاهها را تعطیل کرده، به هتل نمادین برج العرب و بندر آبهای عمیق دبی حمله کرده و چندین نفر را در سراسر امارات متحده عربی به کام مرگ کشانده بودند.
تلاش برای حفظ آرامش عمومی
شیخ محمد با کودکان دست داد و از پلههای برقی شلوغ مرکز خرید بالا رفت. از یک خریدار اهل غنا پرسید: «آیا خوشحال هستید؟» پاسخ آمد: «خیلی خوشحال.»
چند روز بعد، شیخ محمد در یک حضور عمومی اعلام کرد: «همهچیز در امارات خوب است.».
اما واقعیت چیز دیگری بود.
سقوط دبی بهعنوان پناهگاه امن مالی
دبی با اتکا به یک ایده ساده، به یکی از بزرگترین و ثروتمندترین مراکز مالی جهان تبدیل شد: با وجود قرار گرفتن در منطقهای ناپایدار، بهنظر میرسید در برابر درگیریها مصون است؛ پناهگاهی از ثبات که تحت تأثیر جنگها و آشفتگیهای منطقهای قرار نمیگرفت.
موفقیت آن الهامبخش کشورهای دیگری در منطقه، از جمله عربستان سعودی و قطر شد که مسیر مشابهی برای رشد سازگار با غرب طی کردند و تلاش کردند اقتصاد خود را فراتر از نفت متنوع کنند.
جنگ ایران این تصور را که آسمانخراشهای بلند و ثروت و پذیرش لوکس میتواند سپر غیرقابل نفوذی در برابر آشوب منطقه باشد، از بین برده است.
مدیران دارایی و وکلا تماسهایی از افرادی دریافت میکنند که به دنبال انتقال سرمایه خود به مناطق امنتر هستند. معاملات املاک به حالت تعلیق درآمده و مهاجران خارجی در حال بازبینی تصمیم خود برای سکونت طولانیمدت هستند.
حتی اگر موشکها و پهپادها متوقف شوند، خطرات ناشی از ایران خصمانه همچنان تهدیدی جدی است.
واکنش مهاجران و تحلیلگران
«یک پهپاد در روز، ثبات خلیج را به خطر میاندازد»، آندریاس کریگ، مدرس ارشد مدرسه مطالعات امنیتی کالج کینگز لندن، گفت.
کوین فرانسیس، تحلیلگر ۳۰ ساله رمزارزها، پس از تحمل «جو واقعاً تلخ» ناشی از صدای مداوم جتها و انفجارها، به بانکوک منتقل شد.
او گفت: «در پنج سال آینده، وقتی مردم به دبی فکر میکنند، این خاطره هنوز ذهنشان را مشغول خواهد کرد.» فرانسیس که در ۲۰۲۴ به دبی نقل مکان کرده بود افزود: «چیزهایی مثل این به راحتی فراموش نمیشوند.»
خطرات منطقهای و چشمانداز عربستان سعودی
عربستان سعودی بهویژه در معرض خطر است. برنامه چندتریلیوندلاری این کشور برای تنوع اقتصادی، معروف به چشمانداز ۲۰۳۰، هدف داشت تا کشور حس و حالی شبیه دبی پیدا کند؛ با استراحتگاههای فوق لوکس در ساحل دریای سرخ، حضور ستارگان فوتبال، جشنوارههای بزرگ سرگرمی و محدودیتهای کمتر بر مصرف الکل.
حتی پیش از آغاز جنگ، این پروژه با واقعیتهای اقتصادی مواجه شده بود و محدودیتهای بودجهای مجبور به بازنگری و تأخیرهای عمیق شد. انتقال سرمایه به سمت سرمایهگذاران خارجی برای پر کردن شکاف مالی، این برنامه را در معرض برداشتهای ریسکمحور در خلیج فارس قرار داده است.
قطر نیز بهعنوان یک مرکز مهم هوانوردی تحت آزمایش است؛ محدودیتهای هوایی مداوم و توقف صادرات گاز طبیعی مایع که منبع اصلی تأمین مالی توسعه این کشور است، چالشهایی برای اقتصاد آن ایجاد کرده است.
کشورهای آسیبپذیرتر مانند بحرین و کویت نیز احتمالاً در جذب سرمایه با مشکلات بیشتری مواجه خواهند شد.
آسیبپذیری امارات
هیچ کشوری بیش از امارات متحده عربی برای از دست دادن سرمایه و مهاجران آسیب نمیبیند.
برنارد هادسون، رئیس سابق ضدتروریسم سازمان سیا، گفت: «بسیاری از موفقیتهای امارات مبتنی بر این باور بود که شما در خاورمیانه نیستید. منطقه بیدار شد و به یاد آوردند که در بخشی ناپایدار از جهان زندگی میکنند که میتواند بر آنها تأثیر بگذارد.»
او افزود: «مسئله این است که هنوز یک ایران مسلح و تجربهدار آن طرف آب وجود دارد که خطوط قرمز را در قبال اماراتیها رد کرده و این وضعیت هرگز بهطور کامل باز نخواهد گشت.»
واکنش محلیها و رهبران اقتصادی
میان نخبگان ثروتمند دبی، نگرانی و عصبانیت نسبت به ایالات متحده بهخاطر آغاز جنگی که امارات را در معرض خطر قرار داده، مشهود است.
خلافالفعالان محلی مانند خلیف الحبتور، یکی از توسعهدهندگان برجسته شهر، در شبکههای اجتماعی از رئیسجمهور ترامپ پرسیدند: «بر چه اساسی چنین تصمیم خطرناکی گرفتید؟ آیا خسارتهای جانبی را قبل از اقدام محاسبه کردید؟» هرچند بعداً پیامها را حذف کرد.
ترامپ در روز دوشنبه گفت جنگ «خیلی زود» پایان خواهد یافت. مشاوران او او را ترغیب کردهاند راهی برای خروج از این بحران بیابد، بحرانی که قیمت نفت را بالا برده و خاورمیانه را بیثبات کرده است.
توانایی بازگشت دبی و ادامه مزایا
دبی هنوز مزایای متعددی دارد؛ از جمله مالیات پایین که احتمالاً مهاجران را جذب میکند و تجربهای از عبور موفق از بحرانهای گذشته.
با این حال، ایران زخمی، اما شکستناپذیر فقط ۸۰ مایل از امارات فاصله دارد توانایی ایجاد ترس در شهرهایی مانند دبی و اختلال در عبور نفتکشها از تنگه هرمز را حفظ میکند. این امر جذب سرمایه را دشوارتر خواهد کرد.
درگیریها همچنین میتواند دور زدن تحریمها از طریق شرکتهای پوششی در مناطق آزاد دبی را سختتر کند و جریان دلاری مهمی که به نفع هر دو طرف بود را مسدود نماید.
اطمینان مقامات امارات
مقامات امارات میگویند این بحران ثابت خواهد کرد که کشور همچنان پناهگاهی امن است.
عمر سلطان العلما، وزیر دولتی امارات در حوزه هوش مصنوعی، گفت: «سیستم کار میکند و مردم میتوانند در شهر بهطور ایمن فعالیت کنند، حتی در شرایطی که هرگز چنین آزمونی را تجربه نکردهایم.»
او پیشبینی کرد در صورت کاهش حملات، زندگی به حالت عادی بازخواهد گشت، کسبوکارها به طور کامل فعالیت خواهند کرد و گردشگری به شدت احیا خواهد شد.
ایجاد شهر جهانی و مرکز مالی
تبدیل دبی به یک شهر جهانی و مرکز مالی در سطح سنگاپور یا لندن همواره اقدامی جسورانه بود؛ نیاز به نادیده گرفتن آبوهوای طاقتفرسا و بیثباتیهای منطقهای داشت.
از یک شهر کوچک بندری برای غواصان مروارید و بازرگانان، دبی با جذب مهاجران و ایجاد جامعهای چندزبانه و میانگین میان ارزشهای غربی و اسلامی، وعده ثروت، کارایی و ثبات داد.
حجاب و بیکینی هر دو به عنوان لباس ساحلی پذیرفته شدهاند. هتلها و مساجد در شهر پراکندهاند و ایستگاههای پلیس هوشمند به مردم اجازه میدهد تا برخی امور مانند پرداخت جریمهها را بدون مراجعه به افسر پلیس انجام دهند.
دبی با قوانین دوستانه کسبوکار، حداقل بوروکراسی و تضمین اینکه مشکلات همسایگان آن را به چالش نکشد، مهاجران و سرمایهگذاران را جذب کرده است.
رهبران امارات با تکیه بر دیدگاه خود درباره ثبات و امنیت، یک دولت نظارتی پیشرفته ایجاد کردند که معترضان را ساکت و افراطگرایان را زندانی میکرد، تا اطمینان حاصل شود دبی تا حد زیادی از تهدید تروریسم مصون باقی بماند.
نسخه تحملگرایانه اسلام در این شهر همچنان نمایشهای عمومی محبت را تشویق نمیکند و همجنسگرایی غیرقانونی است، هرچند قانون بهندرت اجرا میشود. اعتراضات عمومی میتواند مجازات شود. مقامات اکنون بهطور مکرر هشدارهایی درباره انتشار تصاویر و ویدئوهای «محل حوادث یا خسارت» ناشی از حملات ایران صادر میکنند و اعلام میکنند که متخلفان «بدون ارفاق» با آنها برخورد خواهند شد.
رهبران امارات تلاشهای زیادی کردهاند تا دبی برای غربیها جذاب باشد. این شهر دارای بلندترین ساختمان جهان، عمیقترین استخر غواصی و طولانیترین زیپلاین شهری است. اسکی دبی، پیست اسکی سرپوشیده در مرکز خرید امارات، تجربهای موسوم به «تجربه نهایی پنگوئن» ارائه میدهد که در آن مهمانان میتوانند به پرندگان بیپرواز مقیم غذا بدهند، با وجود آنکه دمای تابستانی خارج گاهی بیش از ۴۶ درجه سانتیگراد (۱۱۵ درجه فارنهایت) میشود.
اکنون ۱۹ رستوران دارای ستاره میشلن و بیش از ۱۷۰ هتل پنج ستاره در شهر وجود دارد.
ریشههای معاصر و توسعه شهری
ریشههای معاصر دبی به اواخر دهه ۱۹۷۰ بازمیگردد، زمانی که ساخت بندر عمیق جبل علی و مناطق آزاد تجاری که مالیات و الزام مالکیت محلی را حذف میکرد، نخستین موج مهاجران و خارجیها را جذب کرد.
تأسیس شرکت هواپیمایی دولتی امارات در سال ۱۹۸۵، اکنون یکی از بزرگترین شرکتهای هواپیمایی مسیر طولانی جهان، یک نقطه عطف دیگر بود و پس از آن، رونق ساخت هتلها و آپارتمانها دبی را به قدرتی در بخش املاک و گردشگری تبدیل کرد.
بحران مالی ۲۰۰۸ حباب املاک دبی را ترکاند و مجبور به دریافت کمک مالی از ابوظبی شد، پایتخت امارات با ذخایر نفتی بسیار عمیقتر. اما با وقوع بهار عربی چند سال بعد، دبی از این موقعیت بهره برد، زیرا سرمایهگذاران به دنبال پناهگاهی امن بودند. این سرمایهگذاران شامل افراد ثروتمندی از لبنان، سوریه و اخیراً روسیه و اوکراین بودند.
رهبران امارات نظارت بر اعتراضات و بیان نظر را تشدید کرده و سرکوب گروههای مذهبی مانند اخوان المسلمین را گسترش دادند. دیدهبان حقوق بشر دولت را بهخاطر استفاده از «مجموعهای از ابزارهای نظارتی تهاجمی»، از جمله «نظارت مستقیم بر پیامها، ایمیلها و دستگاههای موبایل در امارات و فراتر از مرزهای آن» مورد انتقاد قرار داد.
پس از تعطیلی کوتاه شهر به دلیل کرونا، رهبران اقدامات بیشتری برای جذابتر کردن دبی انجام دادند، از جمله آزادسازی بیشتر هنجارهای اجتماعی و تغییر روزهای تعطیل آخر هفته از جمعه-شنبه به شنبه-یکشنبه.
جمعیت دبی تا پایان ۲۰۲۴ به حدود ۴ میلیون نفر رسید. حدود ۹۰ درصد آنها خارجیها بودند در حالی که در آغاز قرن کمتر از ۱ میلیون نفر بودند. سال گذشته، امارات رکورد جذب ۹۸۰۰ میلیونر را ثبت کرد که بیش از ۶۰ میلیارد دلار با خود آوردند؛ این بیشترین ورودی خالص سرمایه در جهان، پس از آن ایالات متحده با ۷۵۰۰ میلیونر مهاجر، طبق برآوردهای شرکت مشاوره Henley & Partners است.
آغاز بحران و حملات ایران
این تصویر آرمانی زمانی فرو ریخت که ایران صدها پهپاد و موشک به دبی و دیگر نقاط خلیج فارس شلیک کرد.
شرکت KPMG هواپیماهای چارتر برای تخلیه کارکنان اختصاص داد. گوگل نیز بیش از ۱۰۰۰ نفر از کارکنان خود را که برای یک رویداد فروش شرکتی در دبی بودند، فوری خارج کرد. برخی بانکها و صندوقهای سرمایهگذاری، محلهای اضطراری در مناطق دورافتاده صحرا رزرو کردند تا هدف حملات پهپادی ایران نباشند.
کارکنان بانکهای والاستریت مستقر در دبی از آنها خواسته شد از خانه کار کنند. دویچه بانک و مدیر دارایی فرانکلین تمپلتون سفر به منطقه را تعلیق کردند. یک مسابقه تنیس که کمی بیش از یک ساعت رانندگی تا دبی فاصله داشت، پس از حمله پهپادی ایران نزدیک زمین، بهطور ناگهانی لغو شد.
برای برخی ساکنان، خطر ناگهانی باعث شد قدردانی آنها از دبی که تنوع را پذیرفته و محیطی برای شکوفایی کارآفرینان ایجاد کرده، بیشتر شود.
فدریکو فرّارو، همبنیانگذار Quiqup، پلتفرم لجستیک B۲B، گفت: «من فرار نمیکنم.» او سالها پیش برای توسعه کسبوکار از لندن به دبی آمد و به کارآمدی و مدیریت خوب شهر علاقهمند شد.
او افزود: «پهپادها و موشکها کمی شوکآور هستند، اما هنوز امیدوارم ویزای بلندمدت دریافت کنم و خانهای در دبی بخرم. هنوز احساس امنیت میکنم.»
تامس هنلی، مهاجر ۳۰ ساله ایرلندی که در ژانویه برای گسترش شرکت استخدام صندوقهای پوششدهنده خود به دبی نقل مکان کرده، گفت از بالکن محل اجاره موقتش در منطقه ساحلی مصنوعی شهر، موشکها و پهپادها را میدید.
وقتی از هتل آسیبدیده Fairmont The Palm دود برخاست، تصمیم گرفت در خانه بماند. با این حال، خیابانها هنوز شلوغ بودند و برخی مردم هنوز در ساحل استراحت میکردند.
پیامدهای اقتصادی و سرمایهگذاری
دبی تنها با از دست دادن بخشی از مهاجران و سرمایهگذاری، اعتماد به شهر یا هر بخش دیگری از خلیج فارس بهعنوان مکانی امن برای سرمایهگذاری را تهدید میکند.
تا پایان ۲۰۲۵، مرکز مالی بینالمللی دبی میزبان نزدیک به ۳۰۰ بانک و بیش از ۱۰۰ صندوق پوششدهنده بود. سال گذشته JPMorgan Chase، بزرگترین بانک آمریکا، شعبه دبی خود را گسترش داد و بانکداران را از لندن منتقل کرد.
بسیاری با این فرض آمدند که دبی به اندازه لندن یا سنگاپور قابل پیشبینی است.
رایان لین، مدیر شرکت حقوقی سنگاپوری Bayfront Law گفت: «هیچکس واقعاً سرمایه خود را با این توهم که هیچ اصطکاک ژئوپلیتیکی وجود ندارد، وارد نمیکند. ورود سرمایه جدید—فکر میکنم سخت خواهد بود.»
از آغاز جنگ، لین گفت با حدود ۲۰ نفر از مشتریان فوقثروتمند خود از جمله برخی که ویزای طلایی دبی برای اقامت طولانیمدت گرفتهاند تماس گرفته و درباره انتقال داراییها سؤال کردهاند. دو نفر فوراً خواستار انتقال سرمایه شدهاند.
او افزود: «آنها گفتند، ‘میخواهم الان منتقل کنم، سریعترین کاری که میتوانی انجام دهی چیست؟ ’ آنها در فکر انتقال بخشی از داراییهای خود از دبی به سنگاپور هستند.»
افزایش اضطراب همچنین با درک این واقعیت که دبی و دیگر بخشهای خلیج برای درگیری ساخته نشدهاند، تشدید میشود. بر خلاف اسرائیل، امارات شبکهای از پناهگاهها یا سطوح هشدار دقیق ندارد.
حسین ناصرالدین، مدیرعامل شرکت امنیت جهانی Crownox که تاکنون نزدیک به ۴۰۰۰ نفر را از منطقه خارج کرده، گفت: «بسیاری از فعالان مالی به دنبال پناهگاه بودند و دریافتند که تعداد کمی وجود دارد. این نشاندهنده کمبود آگاهی بود.»
العلما، وزیر امارات، گفت بسیاری از ساختمانها، از جمله پارکینگها، بهعنوان پناهگاه در سراسر شهر در دسترس هستند و اذعان کرد که آگاهی عمومی میتوانست بهتر باشد.
شکافها در اقتصاد و بازار املاک
شواهد نشان میدهد که ترکخوردگیهایی در اقتصاد دبی در حال ظهور است.
این حملات در اوج رونق چندساله بازار املاک رخ دادهاند. قیمت مسکن مسکونی دبی بین ۲۰۲۲ و سهماهه اول ۲۰۲۵ حدود ۶۰ درصد افزایش یافته است، طبق گزارش Fitch Ratings، که بازار را در معرض اصلاح احتمالی قرار داده است.
بازار املاک تجاری نیز ممکن است تحت تأثیر قرار گیرد. Citi روز چهارشنبه چندین ساختمان در امارات را تخلیه کرد و اعلام کرد کارکنانش به طور کامل از خانه کار میکنند، همان روزی که ایران پس از حمله موشکی به یک بانک در تهران، تهدید به حمله به بانکها در منطقه کرد.
تأثیر بر گردشگری
گردشگری، که یکی از محرکهای کلیدی اقتصاد است، نیز آسیب دیده است؛ دهها هزار رزرو اقامتگاههای تفریحی لغو شدهاند. بر اساس دادههای Tourism Economics، این درگیری میتواند امسال باعث کاهش سالانه تا ۲۷ درصدی گردشگران بینالمللی به خاورمیانه شود، که معادل زیان احتمالی ۵۶ میلیارد دلاری در هزینههای گردشگری است.
نبیل میلّالی، مدیر پرتفوی شرکت Edmond de Rothschild Asset Management که دفتر دبی دارد، گفت از ساعات اولیه درگیری، شرکتش درخواستهایی از مشتریان درباره آینده منطقه دریافت کرده است.
او افزود: «این تأثیر بزرگی بر جذابیت منطقه، به ویژه امارات خواهد داشت، زیرا آنها این منطقه را بهعنوان سوئیس خاورمیانه، مکانی امن برای سرمایهگذاریهای بینالمللی، معرفی میکردند.»
او ادامه داد: «اکنون، حق بیمه ریسک ژئوپلیتیکی بالا است و همچنان باقی خواهد ماند.»
