راه‌اندازی موزه‌ای برای ترمیم فرش و تجربه کشورهای دیگر

به گزارش خبرنگار مهر، مجوز رسمی موزه رفوگری از سوی اداره‌کل موزه‌ها صادر شده و با فراهم‌شدن زیرساخت‌های لازم، زمینه آغاز فعالیت رسمی آن مهیا شده است. همچنین آیین افتتاح این موزه در هفته میراث‌فرهنگی اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۵ برگزار خواهد شد.

موزه رفوگری بابلسر به‌عنوان نخستین موزه تخصصی این حوزه در جهان، با تمرکز بر معرفی ابزارها، آثار، شیوه‌های سنتی رفوگری و روند تحول این هنر شکل گرفته و نقش مهمی در حفظ و انتقال این دانش بومی ایفا خواهد کرد.

این موزه ظرفیت تبدیل‌شدن به مرکزی برای آموزش، پژوهش و توسعه گردشگری فرهنگی را دارد و می‌تواند به یکی از موزه‌های شاخص و منحصربه‌فرد کشور تبدیل شود.

در همین ارتباط، حمیدرضا اکبری، مؤسس و مدیر موزه رفوگری بابلسر، با بیان اینکه رفوگری صرفاً یک مهارت فنی نیست، اظهار کرد: این هنر بخشی از دانش بومی و سبک زندگی ایرانیان است که در سال‌های اخیر کمتر مورد توجه قرار گرفته و ایجاد این موزه تلاشی برای ثبت، مستندسازی و انتقال تجربه استادکاران به نسل‌های آینده به‌شمار می‌رود.

وی گفت: باید موزه رفوگری بابلسر بتواند به پایگاهی برای آموزش تخصصی، پژوهش‌های کاربردی و جذب گردشگران علاقه‌مند به میراث‌فرهنگی و هنرهای سنتی تبدیل شود.

تاکنون موزه‌ دائمی با تمرکز تخصصی بر هنر رفوگری در ایران و سایر کشورهای جهان به ثبت نرسیده و این هنر عمدتاً در قالب بخش‌هایی از موزه‌های فرش، منسوجات یا نمایشگاه‌های موقت مرمت و صنایع‌دستی معرفی شده است.

رفوگری به‌عنوان یک مهارت سنتی و شاخه‌ای از مرمت منسوجات در فضاهایی مانند موزه فرش ایران و برخی موزه‌های استانی حضور داشته است. آن هم به صورت معرفی ابزارها و شیوه‌های مرمت و رفو فرش (نه به‌صورت موزه تخصصی). همچنین کارگاه‌ها و نمایش‌های موقت در جشنواره‌ها یا هفته‌های صنایع‌دستی برپا می شده است و در مراکز آموزشی و کارگاهی وابسته به میراث فرهنگی (غیرموزه‌ای) نیز رفو گری آموزش داده می شد. به‌عبارت دیگر، رفوگری در ایران موضوع نمایش بوده اما موضوع موزه مستقل نبوده است.

تجربه های جهانی در پرداختن به رفو

در خارج از کشور و در کشورهای دیگر نیز موزه دائمی مستقل «رفوگری» وجود نداشته است اما موزه‌های منسوجات و نساجی وجود دارد مانند موزه‌های نساجی در ژاپن، چین، هند و اروپا که مرمت و رفو را به‌عنوان بخشی از فرایند حفاظت نشان می‌دهند.

نمایشگاه‌ها و پروژه‌های موقت با ایده «Repair یا Mending» که در اروپا و ژاپن، با مفاهیمی مثل Visible Mending ، Slow Fashion، Repair Culture شناخته می شوند. اما نزدیک ترین تجربه مفهومی متعلق به ژاپن هست که در این کشور هم موزه ای مستقل برای آن وجود ندارد و کارگاهها و نمایشگاههایی با موضوع وصله دوزی و ترمیم برگزار می شود. همچنین برخی موزه‌های معاصر یا مردم‌نگاری در اروپا بخش‌هایی درباره «فرهنگ تعمیر» لباس، کفش و پارچه دارند.

هر آنچه موزه رفوگری باید داشته باشد

اکنون که موزه ای مستقل برای رفوگری قرار است افتتاح شود بهتر است به این پرسش پاسخ داده شود که رفوگری چیست و چرا مهم است و برای آن موزه ای اختصاص داده شده است و محتوای آن نیز دربرگیرنده تاریخچه رفوگری در ایران (فرش، گلیم، پارچه، لباس) نقش رفوگری در اقتصاد خانواده و فرهنگ مصرف اصطلاحات تخصصی رفوگری (واژه‌نامه موزه‌ای) جایگاه رفوگری در میراث ناملموس باشد.

همچنین انتظار می رود در این موزه، سوزن‌های رفو (در اندازه‌ها و کاربردهای مختلف) قلاب‌ها، چاقوها، قیچی‌های مخصوص دارهای کوچک رفو نخ‌ها (پشم، ابریشم، پنبه، رنگرزی طبیعی) ابزارهای بومی مناطق مختلف ایران هر ابزار با شناسنامه به نمایش گذاشته شود و در بخش آموزش و نمایش آن هم به بررسی رفو نامرئی، رفو آشکار، شیرازه‌دوزی، چله‌کشی مراحل رفو از آسیب تا ترمیم کامل، تفاوت رفو در فرش، گلیم، جاجیم، لباس بپردازند.

بخش بسیار مهم و جذاب برای مخاطب فرش و منسوجات آسیب‌دیده (قبل از رفو) همان اثر پس از رفو توضیح میزان دخالت، زمان و مهارت لازم خواهد بود.