آسیب عمیق به اقتصاد هنر اصفهان؛ فروش نوروزی صنایع دستی کمتر از انتظار
اصفهان- بازار صنایع دستی اصفهان در نوروز امسال با کاهش فروش، به صفر رسیدن گردشگران خارجی و محدود شدن تقاضا برای آثار شاخص روبهرو شده و فعالان این حوزه از پیامدهای آن نگرانند.
خبرگزاری مهر، گروه استانها، کوروش دیباج: نوروز ۱۴۰۵ در حالی به روزهای پایانی خود نزدیک میشود که بازار صنایع دستی اصفهان، به عنوان یکی از مهمترین کانونهای تولید و عرضه هنرهای سنتی ایران، امسال شرایطی متفاوت و پیچیده را تجربه میکند. تنها دو روز تا پایان تعطیلات نوروزی باقی مانده اما فضای بازارهای تاریخی شهر از جمله میدان امام، بازار قیصریه، چهارباغ و گذرهای منتهی به میدان نقش جهان بیش از آنکه یادآور رونق سالهای گذشته باشد، بازتابی از نگرانی، احتیاط و رکودی نسبی در میان هنرمندان و فعالان این حوزه است.
تداوم یک ماهه تنشها و حملات رژیم صهیونیستی و آمریکا به خاک ایران از اسفندماه، در کنار فضای روانی ناشی از تحولات منطقهای، بر رفتار گردشگران و خریداران داخلی و خارجی تأثیر گذاشته و بازار صنایع دستی اصفهان را با چالشهای تازهای روبهرو کرده است. هرچند حضور مسافران نوروزی در شهر همچنان ادامه دارد، اما بسیاری از هنرمندان معتقدند سطح خرید و میزان فروش با سالهای گذشته فاصله محسوسی دارد.
بازار تاریخی اصفهان در روزهای ابتدایی سال معمولاً یکی از پرترددترین مراکز گردشگری کشور به شمار میآید؛ جایی که صدای چکش مسگران، درخشش میناکاریها، نقش و نگار قلمکار و ظرافت خاتمکاریها، بخشی از هویت فرهنگی شهر را به نمایش میگذارد. امسال اما در گفتوگو با هنرمندان و فعالان صنایع دستی، تصویری پیچیده از امید، نگرانی و تلاش برای حفظ بازار شکل میگیرد.
نوروزی متفاوت برای بازار صنایع دستی اصفهان
حسین رضایی، از هنرمندان باسابقه میناکاری در بازار قیصریه اصفهان، درباره وضعیت فروش در نوروز امسال در گفتوگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: نوروز معمولاً بهترین زمان فروش صنایع دستی در طول سال است و بسیاری از هنرمندان بخشی از درآمد سالانه خود را در همین ایام به دست میآورند. با این حال امسال شرایط کاملاً متفاوت شده و فضای بازار تحت تأثیر تحولات اخیر قرار گرفته است.
وی اظهار کرد: در سالهای گذشته از همان روزهای نخست نوروز شاهد ازدحام گردشگران در میدان نقش جهان بودیم و بسیاری از فروشگاهها تا نیمههای شب مشغول فعالیت بودند. امسال اگرچه گردشگر وجود دارد اما سطح خرید پایینتر است و بسیاری از مسافران بیشتر به تماشای آثار میپردازند تا خرید جدی.
این هنرمند میناکار ادامه داد: صنایع دستی برخلاف کالاهای مصرفی، وابسته به شرایط روانی جامعه است. وقتی مردم احساس نااطمینانی اقتصادی یا نگرانیهای ناشی از شرایط سیاسی و امنیتی داشته باشند، طبیعی است که خریدهای فرهنگی و هنری در اولویتهای بعدی قرار گیرد.
وی اظهار کرد: با وجود این شرایط، هنرمندان همچنان تلاش میکنند چراغ کارگاهها روشن بماند. بسیاری از ما در هفتههای پایانی اسفند با امید به فروش نوروزی تولیدات خود را افزایش دادیم و اکنون امیدواریم در همین دو روز باقی مانده از تعطیلات بخشی از این آثار به فروش برسد.
کاهش قدرت خرید و تغییر رفتار گردشگران
در گوشه دیگری از بازار نقش جهان، کارگاه قلمزنی محمد نادری همچنان فعال است. صدای منظم چکش بر سطح مس و نقره در فضای کارگاه پیچیده اما وی معتقد است امسال شرایط بازار نسبت به نوروزهای گذشته تفاوت قابل توجهی دارد.
نادری در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد:: صنایع دستی اصفهان سالهاست یکی از مهمترین سوغات نوروزی برای مسافران داخلی و خارجی محسوب میشود اما امسال رفتار خریداران تغییر کرده است. بسیاری از مسافران بیشتر به دنبال خریدهای کوچکتر و ارزانتر هستند و آثار بزرگ و گرانقیمت کمتر مورد توجه قرار میگیرد.
وی اظهار کرد: در گذشته بسیاری از خانوادهها هنگام سفر به اصفهان یک اثر شاخص مانند سینی قلمزنی یا گلدان میناکاری به عنوان یادگار خریداری میکردند اما اکنون بیشتر خریدها در حد ظروف کوچک یا آثار تزئینی محدود شده است.
این هنرمند قلمزن ادامه داد: مسئله دیگر نبود حضور گردشگران خارجی است. در سالهای قبل بخشی از مشتریان اصلی صنایع دستی اصفهان گردشگران خارجی بودند که آثار با ارزشتر را خریداری میکردند. امسال تعداد آنان به صفر رسیده است و این موضوع به طور مستقیم بر بازار تأثیر گذاشته است.
وی اظهار کرد: با وجود همه این چالشها، هنرمندان اصفهان همچنان به فعالیت خود ادامه میدهند زیرا صنایع دستی فقط یک شغل نیست بلکه بخشی از هویت فرهنگی شهر محسوب میشود.
فشار هزینههای تولید بر دوش هنرمندان
یکی از مهمترین مشکلاتی که هنرمندان صنایع دستی اصفهان در گفتگو با خبرنگار مهر به آن اشاره میکنند، افزایش هزینههای تولید در کنار کاهش فروش است؛ مسئلهای که بسیاری از کارگاههای کوچک را در معرض فشار اقتصادی قرار داده است.
مریم کاظمی، هنرمند خاتمکار و مدیر یک کارگاه کوچک صنایع دستی در اصفهان، اظهار کرد: تولید صنایع دستی به شدت وابسته به مواد اولیه است و در ماههای اخیر قیمت بسیاری از این مواد افزایش یافته است. چوبهای خاص، فلزات، رنگها و سایر مواد مورد استفاده در هنر خاتمکاری با رشد قیمت قابل توجهی مواجه شدهاند.
وی افزود: زمانی که هزینه تولید بالا میرود اما قدرت خرید مردم افزایش پیدا نمیکند، هنرمند با یک معادله دشوار روبهرو میشود. اگر قیمت اثر افزایش یابد ممکن است مشتری کمتر شود و اگر قیمت ثابت بماند سود تولید کاهش پیدا میکند.
این هنرمند صنایع دستی ادامه داد: بسیاری از هنرمندان اصفهان در کارگاههای کوچک خانوادگی فعالیت میکنند و درآمد آنان مستقیماً به فروش آثار وابسته است. وقتی بازار دچار رکود شود، این هنرمندان بیشترین آسیب را میبینند.
وی اظهار کرد: با این حال نوروز همچنان مهمترین فرصت فروش برای صنایع دستی محسوب میشود و امیدواریم در روزهای باقی مانده از تعطیلات گردشگران بیشتری به بازار مراجعه کنند و بخشی از خسارتهای ماههای اخیر جبران شود.
صنایع دستی اصفهان نیازمند حمایت و بازارسازی جدید
در کنار هنرمندان، کارشناسان حوزه صنایع دستی نیز معتقدند شرایط کنونی میتواند زنگ هشداری برای توجه جدیتر به بازارسازی و حمایت از این بخش فرهنگی و اقتصادی باشد.
حجت مرداخانی، پژوهشگر و کارشناس حوزه صنایع دستی اصفهان، در گفتوگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: صنایع دستی یکی از مهمترین ظرفیتهای اقتصادی و فرهنگی شهر اصفهان است و هزاران نفر به طور مستقیم یا غیرمستقیم در این حوزه فعالیت میکنند. بنابراین هرگونه نوسان در بازار صنایع دستی تأثیر گستردهای بر معیشت هنرمندان خواهد داشت.
وی اظهار کرد: اتفاقات سیاسی و امنیتی منطقه معمولاً نخستین تأثیر خود را بر حوزه گردشگری و صنایع فرهنگی میگذارند. کاهش سفرهای خارجی، احتیاط گردشگران داخلی و تغییر الگوی مصرف میتواند به سرعت بازار صنایع دستی را تحت تأثیر قرار دهد.
این کارشناس صنایع دستی ادامه داد: در چنین شرایطی لازم است سیاستهای حمایتی و برنامههای بازاریابی جدید در دستور کار قرار گیرد. توسعه فروش آنلاین، حضور فعال در بازارهای بینالمللی و ایجاد بسترهای صادراتی میتواند بخشی از مشکلات فروش هنرمندان را کاهش دهد.
وی اظهار کرد: صنایع دستی اصفهان ظرفیت بسیار بالایی برای حضور در بازارهای جهانی دارد اما تحقق این ظرفیت نیازمند برنامهریزی منسجم، حمایت از هنرمندان و ایجاد شبکههای توزیع حرفهای است.
مرداخانی تصریح کرد: با وجود تمام چالشها، قدم زدن در بازارهای تاریخی اصفهان همچنان نشان میدهد که زندگی در رگهای صنایع دستی این شهر جریان دارد. در کارگاههای کوچک اطراف میدان نقش جهان هنرمندانی مشغول خلق آثار تازه هستند و صدای ابزارهای سنتی همچنان در فضای بازار شنیده میشود.
وی افزود: صنایع دستی اصفهان در طول تاریخ فراز و نشیبهای فراوانی را پشت سر گذاشته و همواره توانسته خود را با شرایط جدید تطبیق دهد. اکنون نیز با وجود دشواریهای اقتصادی و فضای پرتنش منطقهای، امید به تداوم این هنرها همچنان در میان هنرمندان زنده است.
نوروزی میان امید و احتیاط در قلب صنایع دستی ایران
اگرچه میدان نقش جهان و گذرهای تاریخی شهر همچنان میزبان گردشگران نوروزی است، اما گفتگو با فعالان این حوزه نشان میدهد بازار صنایع دستی بیش از هر زمان دیگری به ثبات اقتصادی، تقویت گردشگری و بازتعریف مسیرهای فروش نیاز دارد. کاهش سطح خرید، تغییر الگوی مصرف گردشگران و افزایش هزینههای تولید از جمله عواملی است که موجب شده نوروز امسال برای بسیاری از هنرمندان اصفهانی به جای یک فصل پررونق، دورهای همراه با احتیاط و انتظار باشد.
در عین حال پویایی کارگاهها و استمرار فعالیت هنرمندان نشان میدهد صنایع دستی اصفهان همچنان از ظرفیت بالای تابآوری برخوردار است. بسیاری از فعالان این حوزه معتقدند که عبور از شرایط کنونی مستلزم نگاه راهبردیتر به بازارهای داخلی و خارجی، توسعه بسترهای نوین فروش و حمایت هدفمند از تولیدکنندگان است.
